Streszczenia lektur szkolnych

Stosunki Polsko-Radzieckie w latach 1941-1943

Po wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemie RP we wrześniu 1939 roku, zerwaniu uległy stosunki dyplomatyczne pomiędzy ZSRR a rządem polskim na emigracji. W 1940 roku rząd gen. Sikorskiego otrzymywał skąpe, lecz niepokojące informacje o masowych represjach na dawnych Kresach Wschodnich, o trwających aresztowaniach i przesiedleniach Polaków z tych terenów w głąb ZSRR. Brak było wiadomości o losach żołnierzy wziętych do niewoli przez Armię Czerwoną we wrześniu 1939 roku. Minister spraw zagranicznych ZSRR Mołotow otwarcie wyrażał zadowolenie z upadku Polski i głosił, że państwo polskie na zawsze zostało wymazane z mapy politycznej Europy. Wybuch wojny radziecko-niemieckiej (22.06.1941) radykalnie zmienił sytuację polityczną w Europie. Rząd brytyjski dążył do nawiązania ścisłej współpracy ze ZSRR i był zainteresowany w szybkim nawiązaniu stosunków dyplomatycznych pomiędzy rządem polskim a Kremlem. Churchill uważał, że brak tych stosunków wpływa ujemnie na trwałość koalicji antyhitlerowskiej. Układ Sikorski-Majski: W lipcu 1941 roku rozpoczęły się w Londynie rozmowy Sikorskiego z ambasadorem ZSRR w Wlk. Brytanii, Iwanem Majskim. Różnice stanowisk w sprawie wschodnich granic RP stały się przyczyną impasu w tych rozmowach. Oświadczenie rządu radzieckiego głosiło bowiem „że granice z 1939 roku nie zostaną przywrócone”. Układ polsko-radziecki został ostatecznie podpisany pod naciskiem brytyjskim 30 lipca 1941 roku. W układzie tym strona radziecka stwierdziła, że traktaty radziecko-niemieckie z 1939 roku straciły swą moc. Nie oznaczało to jednak ponownego uznania granicy polsko-radzieckiej sprzed 1 września 1939 roku. Oba rządy postanowiły przywrócić wzajemne stosunki dyplomatyczne zerwane 17 września 1939 roku, oraz zobowiązały się do wzajemnej pomocy i poparcia w wojnie przeciwko III Rzeszy. Układ zapowiadał utworzenie Armii Polskiej w ZSRR pod polskim dowództwem. Rząd radziecki zobowiązał się również do udzielenia amnestii wszystkim obywatelom polskim deportowanym w głąb ZSRR. Jednakże znaczna część polityków polskich wypowiadała się negatywnie o tym układzie. Szczególnie krytykowano układ za pominięcie w nim sprawy granicy wschodniej RP oraz za użycie słowa „amnestia” w odniesieniu do obywateli polskich aresztowanych przez NKWD i wywiezionych w głąb Związku Radzieckiego. Na tym tle doszło do kryzysu w rządzie gen. Sikorskiego. Na znak protesty wobec ugodowej postawy Sikorskiego część polskich polityków podała się do dymisji. Polsko-radziecka umowa wojskowa: Po wznowieniu polsko-radzieckich stosunków dyplomatycznych do Moskwy przybyła polska misja wojskowa. Celem misji było zawarcie umowy wojskowej pomiędzy obu państwami, którą podpisano 14 sierpnia 1941 roku. Umowa ta przewidywała powstanie polskiej armii w ZSRR tworzonej z obywateli polskich, którzy w 1939 roku znaleźli się pod okupacją radziecką. Dowódcą powstałej w ZSRR Armii Polskiej został mianowany gen. Władysław Anders, podległy pod względem organizacji Naczelnemu Dowództwu z gen. Sikorskim na czele. Zgodnie z umową Armia Polska miała być częścią Polskich Sił Zbrojnych, natomiast rząd ZSRR zobowiązał się dostarczyć sprzęt, mundury, uzbrojenie, a w razie nie wywiązania się z tych zobowiązań z winy strony radzieckiej, Polacy mieli otrzymać potrzebny ekwipunek w ramach pomocy amerykańskiej „lend lease”. Ambasadorem polskim w ZSRR został prof. Stanisław Kot, który niebawem przybył do Kujbyszewa (siedziba ambasady polskiej), organizując wszechstronną pomoc dla Polaków. Polacy masowo udawali się w rejon Kujbyszewa, gdzie tworzyła się Armia Polska. Przybywali nie tylko mężczyźni, ale także kobiety i dzieci, licząc na znalezienie pomocy w egzystencji w skrajnie trudnych warunkach radzieckich. Rosjanie, mimo deklarowania pomocy, nie udzielili jej. Nie udało się władzom polskim uzyskać pomocy bezpośrednio od Wlk. Brytanii i USA – postanowiono, że dostawy sprzętu, zaopatrzenia i żywności dla Polaków będą się odbywały za pośrednictwem radzieckim. Po przeniesieniu Armii Polskiej do południowych republik ZSRR pogorszył się już i tak zły stan zdrowotny wojska. Fatalne warunki klimatyczne i sanitarne sprawiły, że wśród żołnierzy zaczęły szerzyć się choroby tropikalne i związana z nimi wysoka śmiertelność. Uzbrojenia strzeleckiego, przydzielonego przez władze sowieckie, starczyło tylko dla jednej i to niepełnej dywizji. Brakowało artylerii, samochodów i innego sprzętu. Nie docierały dostawy mundurów, a przede wszystkim żywności. Niewielkimi racjami żołnierze musieli dzielić się z licznie napływającymi cywilami. Pod koniec lutego 1942 roku, strona radziecka zaproponowała wysłanie na front jednej, przeszkolonej już dywizji. Gen. Anders nie zgodził się jednak na rozproszenie sił polskich na ogromnym froncie wschodnim. żądał wyposażenia całej Armii Polskiej, aby jako zwarta siła mogła wyruszyć na front. Jednocześnie Anglicy zabiegali u Stalina o skierowanie jednostek polskich na Środkowy Wschód, gdzie groził wybuch powstania antybrytyjskiego w północnym Iranie i Iraku. Stalin zgodził się ostatecznie na to, by latem 1942 roku przemieścić Armię Polską do Iranu. Przy ewakuacji z ZSRR zdołano wyprowadzić ok. 100 tysięcy ludzi. W ZSRR pozostało jednakże nadal około 1 miliona Polaków. Kwestia Katyńska & Zerwanie stosunków dyplomatycznych: Władze polskie wciąż niepokoiły się losem kilkunastu tysięcy oficerów polskich, których nie można było odnaleźć. Dowództwo Armii Polskiej w ZSRR podjęło poszukiwania na własną rękę. Powołano własne Biuro Poszukiwań, które zbierało relacje więźniów z różnych obozów. Poszlaki wskazywały, że zaginieni oficerowie zostali zamordowani przez NKWD. 13 kwietnia 1943 roku niemieckie radio i prasa powiadomiły o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w lesie katyńskim koło Smoleńska. Wszyscy zabici w ten sam sposób – strzałem w tył głowy. Rząd polski na emigracji wezwał władze ZSRR do złożenia wyjaśnień w „sprawie katyńskiej”, gdyż wszystko wskazywało na prawdziwość niemieckich doniesień. 17 kwietnia 1943 roku strona polska przesłała prośbę do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w Genewie o zbadanie sprawy. Na nieszczęście prośba polska zbiegła się w czasie z analogiczną akcją władz niemieckich. Stalin gwałtownie przystąpił do akcji propagandowej zarzucając Polakom działanie z Niemcami. W swym oficjalnym oświadczeniu Kreml oskarżył Polaków o współpracę z hitlerowcami na szkodę Związku Radzieckiego. W nocy z 25 na 26 kwietnia 1943 roku rząd radziecki zerwał stosunki dyplomatyczne z rządem polskim w Londynie. Sprawa katyńska stała się jedynie pretekstem dla Stalina do ostatecznego zerwania kontaktów z legalnym rządem polskim, wobec konkretnych planów co do losu przyszłej Polski.

Nie ma podobnych artykułów