Romantyzm
Romantyzm to nazwa prądu umysłowego i literackiego, rozwijającego się w Europie od Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789) do końca lat czterdziestych XIX stulecia, a w niektórych krajach nieco dłużej. Przemiany w literaturze i sztuce, założenia filozoficzne i ideologiczne romantyzmu wiązały się ze zmienioną sytuacją społeczno-polityczną. Rewolucja Francuska, postulująca wolność, równość i braterstwo wszystkich ludzi, przyczyniła się zarówno do rozwoju myśli liberalnej i rewolucyjnej (radykalne idee przemian społecznych), jak i tendencji indywidualistycznych. Choć romantyzm nawiązał do wielu wątków myślowych oświecenia (np. idea postępu), nadał im odmienny charakter. Romantycy odrzucili materialistyczną wizję świata, intelektualizm i racjonalizm XVIII wieku. Bliższa im była sfera życia emocjonalnego. Apelowali do serca i zapału, nawiązali do tradycji ludowej. Inny był też stosunek do historii. Odrzucili przekonanie o harmonijnym i pomyślnym rozwoju świata. Wskazywali antagonistyczny charakter postępu, głosili, że szczęście społeczeństw jest osiągalne tylko przez cierpienie i poświęcenie. Romantycy wyznawali metafizyczną koncepcję procesów dziejowych. Podkreślali role pierwiastków duchowych (np. intuicji), dzięki którym można odkryć niedostępne rozumowi prawdy. Metafizyka romantyków, . prowadząca często do mistycyzmu i spirytualizmu, znajdowała oparcie w filozofii Hegla i Schellinga. Mistycyzm to postawa filozoficzno-religijna, wiara w możliwość bezpośredniego kontaktu człowieka z Bogiem, duszy ludzkiej z absolutem Spirytualizm - pogląd filozoficzny, według którego istotą bytu jest duch, a rzeczywistość materialna jest sposobem przejawiania się aktywności ducha). Romantyzm zanegował oświeceniową wiarę w harmonijny układ stosunków między jednostką a społeczeństwem, wyrażał przekonanie o nieuchronności konfliktu. Prowadziło to do romantycznego buntu przeciw światu i powszechnie uznawanym wartościom. Najważniejsza była pojedyncza istota ludzka, czująca, myśląca, często nieprzeciętna, podejmująca samotną walkę w imię dobra jakiejś społeczności. Kult indywidualizmu wyznaczył szczególne miejsce romantycznemu poecie. Za naczelne cechy procesu twórczego uznawano geniusz, imaginację i natchnienie. Czyniły one twórcę jednostką wybitną, zdolną do wyrażania prawdy o społeczeństwie, poeci byli zarazem przywódcami duchowymi narodu ( - koncepcja poety - wieszcza narodowego). Romantyzm dokonał przewartościowania myśli literackiej. Odrzucono krępujące twórcę kanony klasycyzmu. Romantycy wprowadzili nowe gatunki literackie lub przekształcili już istniejące. Odwrócili się od literatury zwanej literaturą Południa (krąg literatury rzymskiej). Sięgnęli po wzory z Północe nawiązali do narodowych tradycji średniowiecznych, do twórczości ludów elementów orientalnych i biblijnych, a także do dzieł ich duchowego mistrz Szekspira. Preromantyzm to zespół tendencji w kulturze europejskiej drugiej połowy XVIII wieku i początku wieku XIX. Charakteryzowały się one odmiennym od założeń klasycyzmu rozumieniem zadań i istoty sztuki. Preromantyc zarówno twórcy, jak i krytycy dzieł sztuki - odrzucili sztywne reguły twórczości. Za najważniejsze zalety dzieł literackich uznawali oryginalność i wzniosłość. Istotą procesu twórczego była dla nich wyobraźnia, natchnienie i poetycki geniusz. Teoretyczne podstawy preromantyzmu stworzyli krytycy angielscy: Young (“Propozycje dotyczące oryginalnej twórczości“, 1759) i E. Burkę (O wzniosłości i pięknie“, 1757). Dużą rolę odegrał też niemiecki poeta, filozof historyk Jan Gottfryd Herder (1744 - 1803). Miał on istotne zasługi upowszechnianiu poezji ludowej (“Pieśni ludowe“ Herdera - cykl swobodna przekładów literatury ludowej z różnych krajów). Zainteresowanie twórczością ludową, traktowana jako pierwszy etap rozwoju twórczości artystycznej, było charakterystyczne i dla preromantyzmu i dla romantyzmu. W latach siedemdziesiątych XVIII wieku w Niemczech wystąpili młodzi poeci nurtu “Sturm und Drang“ (“Burza i napór“): Jan Wolfgang Goethe, Fryderyk Schiller, Gottfryd August Bürger i Friedrich Klinger. Od tytułu d matu Klingera pochodzi nazwa nurtu. Preromantycy z tej grupy wywarli duży wpływ na rozwój romantyzmu. W swojej twórczości protestowali przeciwko rozdarciu Niemiec na wiele państewek feudalnych, przeciw despotycznej władzy królów i książąt, uciskowi mieszczan i chłopów. Stworzyli nowy typ bohatera literackiego. Była to jednostka zbuntowana wobec zastanego świata, walcząc przesądami stanowymi i obowiązującymi kanonami moralno-obyczajowyr Najwybitniejsze dzieła tego nurtu to “Cierpienia młodego Wertera“ Goethego (1774) i dramaty Schillera “Zbójcy“ (1781) oraz “Intryga i miłość“ (1784).
Leave a Reply