Oświecenie
Oświecenie to okres w rozwoju kultury europejskiej, trwający od końca wieku XVII do schyłku XVIII. Charakteryzuje się on optymistycznym przekonaniem o nieograniczonych możliwościach poznania świata przez samodzielną, niczym nie skrępowaną myśl ludzką. To także okres prób reformowania wadliwego systemu społecznego poprzez upowszechnianie władzy i oświecenie umysłów (stąd nazwa epoki). Podłożem społecznym ruchu oświeceniowego był rozkład monarchii absolutystycznej w feudalnej Francji Ludwika XV. Temu procesowi towarzyszył kryzys systemu instytucji społecznych, norm moralnych i estetycznych. Ostatecznym przejawem nowych dążeń była Wielka Rewolucja Francuska (1789 r.). Ojczyzną oświecenia jest Francja. Nowe idee emanowały stąd na całą Europę. W połowie XVII stulecia we Francji rozpoczęła się ożywiona działalność grupy wybitnych filozofów: WOLTERA, MONTESKIUSZA (H. MONTES-OUIEU), JANA JAKUBA ROSSEAU, J. D\’ALEMBERTA, C. HELCETIUSA, D. DIDEROTA i wielu innych. WOLTERIANIZM termin ten pochodzi od nazwiska Woltera (właściwe nazwisko F. M. Arouet). Oznacza on charakterystyczny dla oświecenia zespół tendencji ideologicznych, estetycznych i literackich, rozpowszechniony w licznych dziełach pisarzy i filozofów tego okresu. Wolterianizm przejawiał się zwłaszcza w ostrej, wręcz szyderczej krytyce instytucji feudalnych (monarchia, dwór, Kościół) i obyczajów, w propagowaniu tolerancji, idei postępu i libertynizmu. LIBERTYNIZM to ruch umysłowy, nawiązujący do tradycji humanizmu renesansowego (libertynizm ukształtował się w XVII w. we Francji i silnie oddziaływał na kulturę oświecenia - oparty był na poglądach filozoficznych Piotra Gassendiego). Libertyni przeciwstawiali się autorytetowi religii i Kościoła, zwłaszcza w zakresie społeczno-obyczajowych wzorców życiowych. Libertynizm dążył do kształtowania postawy laickiej i wolnomyślicielskiej, połączonej ze sceptycyzmem i swobodą w wyborze norm etycznych. Charakterystyczną cechą oświecenia jest wytworzenie wielu instytucji, służących propagowaniu nowych idei i wymianie myśli - np. czasopisma obyczajowo-kulturalne (angielski “Spectator“, polski “Monitor“), salony literackie i ruch wydawniczy. Wielką rolę odegrali encyklopedyści. Tą nazwą określa się zespół francuskich filozofów i literatów, którzy w latach 1751 - 1780 współpracowali przy opracowaniu Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. Jest ona uznawana za największe naukowe i kulturalne osiągniecie epoki oświecenia. Za najwybitniejszych encyklopedystów uważa się: D. Diderota, J. d\’Alemberta, Woltera, Monteskiusza, G. L. Buffona, J. J. Rousseau, E. B. Condillaca i J. A. Condorceta. Wielka Encyklopedia Francuska ukształtowała atmosferę myślową w całej Europie, doprowadziła do uznania wiodącej roli oświeconego rozumu we wszystkich dziedzinach ludzkiej działalności. Encyklopedyści przygotowali grunt dla dążeń i ideałów Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Choć za ojczyznę oświecenia słusznie uważa się Francję, teoretyczne podwaliny nowej filozofii, opartej na kulcie rozumu, stworzyli myśliciele angielscy. JOHN LOCKE I DAWID HUME. Pierwszym z wymienionych filozofów żył w latach 1632 - 1704. Jest on czołowym przedstawicielem empiryzmu genetycznego (za źródło ludzkiej wiedzy uznawał doświadczenie, oddziaływanie rzeczywistości na narządy zmysłów). J. Locke uznawał ludzki rozum za czystą nie zapisaną tablicę (tac. “Tabula rasa“), które napełnia treścią jedynie doświadczenie, sposób wychowania itp. Dawid Hume (1711-76) zajmował się głównie teorią poznania. Utrzymywał, że jedynym źródłem poznania są wrażenia (impresje), na podstawie których powstają w umyśle ludzkim idee. Religię uważał za wytwór psychiki ludzkiej.
Leave a Reply