Grażyna Adama Mickiewicza
“Grażyna“ to powieść poetycka, której wątek fabularny odnosi się do dziejów średniowiecznej Litwy. Ukazała się po raz pierwszy w II tomie Poezji w Wilnie w 1823 roku.
Treść utworu Akcja utworu rozgrywa się pod koniec XIV wieku na Litwie, w czasie walk litewskich książąt dzielnicowych z wielkoksiążęcą władzą Witolda. Utwór rozpoczyna się opisem zamku Litwora położonego “na barkach nowogródzkiej góry“, do którego przybywają posłowie krzyżaccy . Tytułowa bohaterka Grażyna przeciwstawia się planom swojego męża, księcia Nowogródka, Litwora, który szuka pomocy u Krzyżaków w walce z Witoldem, synem Kiejstuta. Witold, jedna z najwybitniejszych postaci na Litwie, obiecywał oddać Litworowi Litwę (ziemię będącą dziedzictwem jego żony, Grażyny) i uczynić go jej księciem, ale obietnicy nie dotrzymał. W tej sytuacji Litwor sprzymierza się z Krzyżakami przeciwko Witoldowi . Rymwid, stary sługa księcia oraz Grażyna jego żona, próbują odwieść księcia od zdradzieckich planów. Niestety, ich próby są daremne. W tej sytuacji Grażyna bez wiedzy męża odprawia posłów krzyżackich . Urażeni odjeżdżają, grożąc wojną. Moment ten można uznać za punkt kulminacyjny (moment najwyższego napięcia w utworze), będący momentem zwrotnym, zmieniającym zupełnie wydarzenia i losy bohaterów. Grażyna doprowadza do bitwy wojsk Litwora z Zakonem i sama w wielkiej tajemnicy bierze w niej udział w stroju swojego męża. (Posturą była do niego bardzo podobna) . W momencie, gdy wojska litewskie zostały rozbite, pojawia się rycerz w czarnym płaszczu . Pomoc przyszła za późno. Już nic nie zdoła uratować Grażyny. Ginie ona od krzyżackiego miecza, w pojedynku z konturem krzyżackim Dyterichem z Kniprody. Widzi to czarny rycerz . Wojska nowogródzkie odnoszą zwycięstwo, a czarny rycerz znika. Według dawnego zwyczaju, ciało poległego wodza składane jest na stosie. Wajdeloci śpiewają pieśni. W czasie uroczystości ponownie pojawia się czarny rycerz i właśnie wtedy wszyscy dowiadują się, że jest to książę Nowogródka, Litwor . Książę daje rozkaz zapalania stosu. Do zgromadzonych mówi: Litwor, chcąc odkupić swoje winy, rzuca się na stos pogrzebowy swojej żony, popełniając samobójstwo.
Kompozycja i charakterystyka gatunku
Kompozycja Grażyny ma w sobie wiele niejasności np. zagadkowy charakter snu Litwora, czy też nieprawdopodobnie długą noc, w czasie której toczy się akcja utworu lub pojawienie się tajemniczego rycerza. W Grażynie Mickiewicz ukazał typowe cechy utworów romantycznych: tajemniczość i niedomówienia. Sięgnął również do pierwiastków ludowych. Prawdę historyczną połączył poeta z fikcją, kreując postacie literackie i tworząc dramatyczne sytuacje. Grażynę, będącą powieścią poetycką (napisana jednozgłoskowcem) można zaliczyć do epiki. Epicki charakter wyznacza tok narracji, dokładność opisów i sposób charakteryzowania bohaterów. Maurycy Mochnacki (współczesny Mickiewiczowi krytyk literacki) tak napisał o Grażynie: “Doskonałe malownictwo artystyczne, najpiękniejszy realizm poetycki, prawdziwe objawienie przeszłości.“
Bohaterowie Grażyna – żona księcia Litwora, pochodzi z zamożnego litewskiego rodu. Uchodziła na Litwie za jedną z najpiękniejszych kobiet. łączyła w sobie wdzięk młodej dziewczyny i dojrzałej kobiety . Wysoką, wysmukłą sylwetką, a także postawą, przypominała swojego męża. Piękna księżna nie lubiła niewieścich zajęć. Często jeździła konno i brała udział w polowaniach, od niej często zależały “wojny i sądy i tajne układy“, gdyż książę zasięgał jej rad. Grażyna nie chwaliła się tym nigdy, a więc mało kto o tym wiedział. Była szczerą patriotką, odważną, nie wahającą się poświęcić życia dla sprawy narodowej. Nie godziła się na wystąpienie wraz z Krzyżakami przeciwko swojemu narodowi i Witoldowi.
Litwor – to bohater romantyczny, u którego dokonuje się proces przemiany wewnętrznej. żądny władzy, pełen pychy, nie przebiera w środkach w celu utrzymania niezależności. Gdy zrozumiał własną nikczemność i zdradę, zapragnął bohaterską walką, a później śmiercią odkupić swoją winę. Jest bohaterem dynamicznym.
Rymwid – jest człowiekiem w starszym wieku. Pełni funkcję zaufanego doradcy i przyjaciela Litwora. Kocha swoją ojczyznę i nie może pogodzić się ze zdradą. Usiłuje odwieść od niej księcia .
Problematyka Głównym motywem utworu jest idea utrzymania jedności narodowej państwa litewskiego w XIV wieku. Pycha Litwora i patriotyzm Grażyny z problemu narodowego czynią problem moralny jednostki. Zagadnienia do omówienia Sytuacja polityczna na Litwie w ostatnim ćwierćwieczu XIV wieku (co w poemacie zgadza się z historią a co nie). Elementy pogańskie w poemacie. Wyróżniające cechy stylu “Grażyny“. Portret bohaterów utworu: sposób prezentacji Grażyny i Litwora, źródło konfliktu między parą książęcą, postawy moralne, tragizm losów małżonków.
Leave a Reply