Faraon Bolesława Prusa
Główne wydarzenia Problemem powieści jest walka faraona z kastą kapłańską o władzę w państwie: Manewry wojskowe młodego księcia stanowiące dla niego egzamin na odpowiedzialnego wodza; Spotkanie z żydówką, Sarą; Narada w pałacu i odroczenie terminu mianowania księcia dowódcą korpusu; Napad na folwark Sary; Podróże księcia po kraju i jego obserwacje; Sprawa żydowskiego syna księcia i zamordowanie dziecka; Wojna z Libią. Młody książę faraonem Ramzesem XIII; Uroczystości pogrzebowe starego faraona; Lykon w roli obłąkanego; Ramzes w otwartej walce z kapłanami. Prowokacja Herhora; Klęska i śmierć Ramzesa. Problematyka Powieść, ukończona, jak głosi data na jej rękopisie, 2 maja 1895 roku o godzinie 3 po południu, była drukowana w “Tygodniku Ilustrowanym“ od dnia 5 października 1895 roku do końca roku następnego. Wydanie książkowe ukazało się w roku 1897. Powieść zaskoczyła zarówno czytelników jak i krytyków. Znano bowiem Prusa jako zdeklarowanego przeciwnika powieści o tematyce historycznej, namiętnego natomiast obserwatora współczesności, dążącego do jej poznania, zrozumienia i znalezienia dróg naprawy. Szybko jednak przekonano się, że co prawda inspiracją do napisania utworu były zainteresowania pisarza Egiptem, ojczyzną najstarszej cywilizacji świata, ale w rzeczywistości jest on nie powieścią historyczną, lecz traktatem o państwie i władzy. Czas i miejsce akcji Wydarzenia toczą się w XI wieku p.n.e., w okresie panowania dwudziestej dynastii faraonów i okresie zwycięstwa nad nimi kasty kapłańskiej. Miejscem akcji jest Egipt, egzotyczna kraina rozciągająca się wzdłuż Nilu, w której panuje politeizm, kult zwierząt (byk Apis, krokodyle, skarabeusze), a kapłani są monoteistami. Powszechne przekonanie, że zniszczenie ciała uniemożliwia unieśmiertelnienie się duszy stało się przyczyną powstania tradycji i obrzędowości (balsamowanie, piramidy). Faraon uznawany jest za “syna Słońca“, a zatem istotę równą bogom. Ramzes XII i jego syn to postacie wykreowane przez pisarza (w rzeczywistości Herhor objął władzę po Ramzesie XI). W powieści Ramzes XIII jest młodszym, czwartym synem, jego starsze rodzeństwo nie wykazało potrzebnych władcy przymiotów umysłowych i fizycznych. Jedynie on, wnuk arcykapłana jest silny i mądry. Państwo egipskie Prus ukazuje państwo u schyłku jego świetności. Przyczyną upadku są: wyniszczające kraj wojny (brak rąk do pracy, jałowienie ziemi, zniszczenie rzemiosła, powszechne zubożenie), zubożenie skarbca, niewystarczająca liczba wojsk, brak jedności etnicznej (Fenicjanie, żydzi, Grecy), rosnące zadłużenie u cudzoziemskich lichwiarzy, pociągające za sobą zależność polityczną, wzrost potęgi ekonomicznej Fenicjan, nadmierny rozrost biurokracji, walka kapłanów z faraonami o władzę, rozrzutny tryb życia możnych,
Społeczeństwo egipskie jest wyraźnie podzielone: arystokracja religijna i świecka; szlachta, kapłani, lud (chłopi, niewolnicy). Bohaterowie Chłopi (Prus nie odróżnia wyraźnie chłopów od niewolników): są ciemni, wyzyskiwani, krzywdzeni, bici, gnębieni przez poborców podatkowych ; cierpią nędzę, głód, niedolę; muszą dźwigać całkowity ciężar utrzymania faraona, jego dworu, arystokracji i kapłanów ; pracą swoją tworzą fundament materialny dla rozwoju kultury, ale cierpią największe upokorzenia: epizod ukazujący chłopa, który przez 10 lat kopał kanał, by zdobyć wolność osobistą. Obity popełnił samobójstwo ; po napadzie na willę Sary na więzienie skazano kilkuset niewinnych chłopów, bez udowodnienia im winy ; obrazy katowania chłopów w posiadłości wydzierżawionej przez księcia Dagonowi w zamian za pożyczkę finansową ; opis piramidy Cheopsa jako krwawego owocu pracy i niedoli setek tysięcy ludzi . Arystokracja: opanowała najwyższe stanowiska w administracji państwowej i wywiera wpływ na całe społeczeństwo ; dzięki autorytetowi religii ma doskonale zorganizowany aparat szpiegostwa i zdrady; żyje w przepychu, myśli tylko o używaniu i własnych korzyściach . Kapłani: dzięki religii utrzymują w posłuszeństwie klasy panujące i uciskane ; elitarny charakter nauki sprawia, że mogą wykorzystywać ją dla spotęgowania swojej władzy (znajomość astronomii pozwala im wytyczać kierunek podróży okrętów, budowę kanałów, wykorzystywać zaćmienie słońca dla potrzeb politycznych; znajomość prawa pozwala Mentezufisowi bezkarnie zabijać jeńców pod nieobecność faraona, aby wzbudzić tym nienawiść Libijczyków do władcy; znajomość mediumizmu pozwala wykorzystać do swych celów Lykona) ; skupili olbrzymi majątek (od wieków gromadzony w Labiryncie), którym mogą dysponować według woli; są egoistyczni, samolubni; mają ogromne doświadczenie w zarządzeniu sprawami państwowymi. Herhor: ambitny, wykwintny i opanowany polityk, nie kryje żądzy władzy; w jego przekonaniu interes państwa łączy się z interesem kapłaństwa; umie precyzyjnie i przebiegle obmyślać i realizować swe plany . Mefres: jeden z najbliższych współpracowników Herhora; uparty, okrutny i mściwy starzec; nie przebiera w środkach, by zniszczyć znienawidzonego Ramzesa XIII (on nakazuje Lykonowi zabić faraona) . Mentezufis: drugi współpracownik wielkiego kapłana; zręczny polityk . Pentuer: jedna z najszlachetniejszych postaci kasty kapłańskiej; syn chłopski; bezinteresowny obrońca ludu; sympatyzuje z młodym faraonem i służy mu radą .
Ramzes XIII Młody następca tronu jest reformatorem: pragnie bronić ludu, którego los i krzywda żywo go porusza; chce przywrócić Egiptowi dawną potęgę, mając do wyboru pogodzić się z kastą kapłanów i podporządkować ich woli lub rozpocząć z nimi walkę, wybiera drogę konfrontacji; uniezależnić się od oligarchii kapłańskiej i znaleźć oparcie u szlachty i niższych urzędników i kapłanów, planuje sięgnięcie do skarbów Labiryntu, by spożytkować je dla dobra kraju ; Popada w otwarty konflikt z kapłanami (— czyni Herhorowi uwagi odnośnie ureusza zdobiącego jego głowę , — Pentuer odmawia mu swego współudziału w walce z kapłanami , — kapłani odmawiają mu pożyczki , — wykorzystują sobowtóra jako narzędzia skompromitowania Ramzesa). Decydująca rozgrywka ma nastąpić dnia 23 Paofi (wydobycie skarbów z Labiryntu i zbrojne wystąpienie wiernego wojska, ludu i niższych kapłanów; Ramzes liczy też na przyjaźń Pentuera i Tutmozisa). Wystąpienie kończy się klęską: — zaćmienie słońca , — śmierć Ramzesa XIII (cytat). Młody faraon przegrał ponieważ: nie docenił roli nauki, a wierzył tylko w siłę oręża (lekceważy doniesienie uczonego Menesa) , jest bezmyślny, porywczy, niecierpliwy, zmysłowy, lekkomyślny i gwałtowny; kierował się emocjami zamiast rozwagą i trzeźwym przewidywaniem taktyki. W historii zapisał się jako nieodpowiedzialny młodzieniec i “łowca kobiet“. Pozostanie niedoceniony i bezimienny, ale jego idea pozostanie – reformy, o które walczył, zostaną przeprowadzone przez Herhora . Wątki miłosne Sara, żydówka, postać bardzo szlachetna. Miłość do Ramzesa stała się treścią jej życia; nie pamięta mu upokorzenia i odepchnięcia, dla ratowania ukochanego przyjmuje na siebie domniemaną zbrodnię i umiera obłąkana . Kama, kapłanka fenicka, to zawistna, próżna i ambitna kobieta, która chce upokorzyć rywalkę . Hebron, córka króla Teb jest lekkomyślną i próżną dziewczyną, dbającą tylko o własne korzyści .
Opisy ziemia Gosen pałac Faraona Nil dzielnica cudzoziemców miasto droga do miasta Pi-Bast pustynia i oaza piramidy Sfinks balsamowanie zwłok zaćmienie słońca
Zagadnienia do omówienia “Faraon“ jako powieść historyczna. Środowisko arystokracji i kapłanów. Walka o władzę w państwie egipskim – działalność Ramzesa III. życie obyczajowe Egiptu. Wątki miłosne w powieści.
Leave a Reply