Czechow Antoni
Urodzony 29 I 1860 w Taganrogu. Zmarł 15 VII 1904 w Bedenweiler. Nowelista i dramaturg rosyjski. Pochodził z niższych warstw społecznych – jego ojciec był sklepikarzem, a dziad chłopem pańszczyźnianym. Debiutował parodiami powieści detektywistycznych, a następnie humoreskami w pismach satyrycznych. Autor zbiorów nowel, m.in. Bajki Melpomeny (1884), Pstre opowiadania (1886), O zmierzchu (1888, Nagroda Puszkinowska), reportażu Sachalin (1895) o losie katorżników. Pierwsze próby dramaturgiczne Czechowa nie przedostały się na scenę, m.in. Płatonow (prapremiera dopiero w 1956). Autor jednoaktówek nawiązujących do humoresek i poetyki wodewilu (m.in. Wesele, 1889, Jubileusz, 1891); debiut teatralny – Iwanów (1887) zapowiadał późniejsze osiągnięcia: Mewę (1896, premiera minęła bez echa), Wujaszka Wanię (1897), Trzy siostry (1901) i Wiśniowy sad (1901). Zmarł na gruźlicę w pełni sił twórczych. Wszystkie jego sztuki zostały przetłumaczone na język polski (m.in. przez Artura Sandauera). We wczesnych humoreskach i opowiadaniach satyrycznych nawiązywał do tradycji prozy Gogola i Michała Sałtykowa-Szczedrina (1826-1889, autora głośnych powieści satyrycznych, m.in. Państwo Golowlewowie, 1875-80, bajek politycznych prozą i nowel). W późniejszych utworach patronowali mu m.in. Turgieniew i Lew Tołstoj (dotyczy to zwłaszcza opowiadania Sala numer 6, 1892). Zarówno w prozie, jak i w dramacie ukazał pesymistyczną diagnozę stanu świadomości inteligencji rosyjskiej. Symptomatyczne dla tego motywu twórczości pisarza jest opowiadanie Człowiek w futerale (1896), będące bezlitosnym obrachunkiem z prowincjonalną ciasnotą myślową i klimatem paraliżującego strachu, obezwładniającego jednostki i całe środowiska. Czechowa nazywano twórcą realizmu spraw najprostszych. Pisarz nawiązując do poetyki naturalistycznej, dbając o zmniejszenie dystansu między życiem a literaturą, tworzy iluzję prawdy obiektywnej. Dotyczy to zwłaszcza dramatów, w których realizuje koncepcję przypadkowej całości. Koncepcja ta polega na równoprawnym potraktowaniu (bez hierarchizowania znaczenia) spraw błahych i wielkich, wyzbyciu się wszelkiej pokusy moralizowania i rezygnacji z intrygującej fabuły. W sztukach Cz. z pozoru nic się nie dzieje. Zamiast intrygi pisarz odsłania dramat wewnętrzny bohaterów, sugerując ich stany emocjonalne w podtekście, odwołując się do tzw. “drugiego planu“, to jest istotnego sensu zdarzeń scenicznych. Sukces teatralny zawdzięcza Konstantemu Stanisławskiemu i kierowanemu przezeń (wraz z Władimirem Niemirowiczem-Danczenką) Moskiewskiemu Teatrowi Artystycznemu. Na tej scenie odbyły się triumfalne premiery ostatnich sztuk Cz., inaugurujące ich światową karierę. Krytycy i historycy literatury zastanawiali się nad źródłami nieprzemijającej wartości jego sztuk, które zdobyły sobie publiczność i entuzjastów we wszystkich zakątkach świata. łatwiejsza do zrozumienia wydawała się kariera dramatopisarstwa Ibsena, dla którego norweski koloryt nie odgrywał tak istotnej roli. Tymczasem sztuk Czechowa nie sposób bez szkody artystycznej pozbawić związków z losem rosyjskiej inteligencji w schyłkowych czasach caratu. Pisarz nadał jednak temu lokalnemu tematowi ogólnoludzki wymiar, dzięki nasyceniu swoich sztuk liryzmem, specyficzną aurą niepokoju moralnego, subtelną analizą psychologiczną postaci. Analiza ta nieodmiennie prowadzi do stwierdzenia nieprzezwyciężalnej samotności człowieka.
Leave a Reply