Byron George Gordon
Urodzony 22 I 1788 w Londynie. Zmarł 19 IV 1824 w Misolungi. Poeta i dramaturg angielski, jeden ze współtwórców europejskiego ruchu romantycznego; autor m.in. poematu dygresyjnego Wędrówki Childe Harolda (1812), powieści poetyckich Giaur (1813), Korsarz (1814), dramatów: Manfred (1817), Kain (1821), poematu Don Juan (1823). Po skandalu obyczajowym (romansie z przyrodnią siostrą) opuścił Anglię na zawsze (1816). W 1823 przyłączył się do walki o wyzwolenie Grecji. Nie tylko twórczość, ale w równej mierze niekonwencjonalna postawa duchowa Byrona stały się fenomenem w skali europejskiej, fascynując młodych poetów poszukujących nowego wzorca ideowego. Potomek wielkiego rodu, lord Byron, nie stroniący od głośnych romansów, stawiający czoło konwencjom wielkiego świata, negujący racjonalny ład XVIII w. szerokością swego gestu, budził powszechne zainteresowanie i podziw. Po opublikowaniu Wędrówek Childe Harolda, poetyckiego pokłosia romantycznej podróży po Europie, stało się jasne, że pojawił się nowy typ bohatera, sceptyka, nie pogodzonego z rzeczywistością, indywidualisty, który poszukuje swojej prawdy o świecie. Dopiero jednak powieści poetyckie Byron skrystalizowały nowy typ bohatera, który w historii literatury miał zostać określony mianem bohatera bajronicznego. Stał nim się człowiek skłócony ze światem, o nadwątlonej wierze, kryjący jakąś straszliwą tajemnicę w swej mrocznej przeszłości, namiętny, nieufny wobec ludzi. Cierpiący, ale i na swój sposób dziki, bezwględny, także wobec samego siebie. Bohaterów, ukazywany przez poetę na tle egzotycznej przyrody, w gwałtownym działaniu z wolna odsłaniał swoją tajemnicę, ale nie dane mu było dokonać ekspiacji ani dojść do ugody ze światem. GATUNKI BAJRONOWSKIE 1. Powieść poetycka (Giaur, Korsarz). łączy (podobnie jak inne gatunki popularne w poezji romantycznej) cechy epiki i liryki. Fabuła jest tu fragmentaryczna, powikłana, niejasna. Występują liczne, gwałtowne zwroty akcji, niedomówienia, zagadki. Autorzy powieści poetyckich korzystali chętnie z orientalnej scenerii, akcję utworów osadzając w bliższej lub dalszej przeszłości (ulubiona epoka romantyków to średniowiecze). Pierwsze utwory należące do tego gatunku napisał Walter Scott, wpływ Byrona okazał się jednak decydujący. Powieść poetycka stała się modna! 2) Poemat dygresyjny (Wędrówki Childe Harolda, Don Juan). Nawiązuje do Ariosta, w swej romantycznej odmianie bywa zwykle opisem podróży (albo wyprawy wojennej) bohatera. Fabuła (bardzo “nieporządnie“ opowiedziana i traktowana z dystansem) nie jest w nim najważniejsza. Na plan pierwszy wysuwa się bowiem osobowość narratora (przeważnie to sam autor udziela sobie głosu), który obdarza nas pełnymi ironii dygresjami. BOHATER BAJRONICZNY Indywidualista zbuntowany przeciw całemu światu, szlachetny, ale zdesperowany mściciel, rzucający wyzwanie złu. Jednostka tragiczna, nosząca “kainowe piętno“. Jego wygląd zdaje się świadczyć o wielkim opanowaniu, choć okresy melancholii przeplatają wybuchy gwałtownego gniewu. Ma blade oblicze i wzrok “przenikający do głębi duszy“. Ukrywa swe prawdziwe imię i swoją przeszłość, o której wiemy tylko tyle, że była niezwykła i dramatyczna. Staranne wykształcenie pozwalają się domyślać, że pochodzi ze znakomitego rodu. Bywa korsarzem żołnierzem lub człowiekiem wyjętym spod prawa. BAJRONIZM Byron byt ulubieńcem romantycznej Europy. Czytywano go z zapałem we Francji, w Niemczech, w Polsce i w Rosji. Najchłodniej przyjmowany w ojczyźnie, gdzie po dziś dzień ceniony jest niżej od Wordswortha czy Coleridge\’a. Byronowi zawdzięczają niemało polscy romantycy: Mickiewicz (Konrad Wallenrod), Słowacki (twórczość młodzieńcza – Beniowski), Malczewski (Maria), Berwiński. Jeszcze w latach siedemdziesiątych XIX wieku młodzi polscy pozytywiści piętnują skutki zgubnej “mody bajronicznej“. Pod pojęciem “bajronizmu“ rozumie się wtedy głównie pesymizm, indywidualizm, poetyckie marzycielstwo.
Leave a Reply