Barok
Barok to podstawowy kierunek we wszystkich dziedzinach sztuki pomiędzy renesansem a klasycyzmem i oświeceniem. W niektórych krajach poprzedzony był przez okres przejściowy - manieryzm. W obrębie różnych kultur narodowych czas trwania baroku jest rozmaity. Najwcześniej, bo już w połowie XVI w., ukształtował się we Włoszech i Hiszpanii, skąd oddziaływał na całą Europę. W innych krajach jego krystalizacja przypada na ogół na przełom XVI i XVII w. Najwcześniej wygasł we Francji (pół. XVII w.), by ustąpić miejsca klasycyzmowi. W tym zróżnicowaniu chronologicznym ujawnia się jedna z istotnych właściwości baroku: obok elementów uniwersalnych, charakterystycznych dla całej kultury europejskiej, dochodzą w nim wyraziście do głosu żywioły lokalne. Kontekstem społecznym dla rozwoju baroku była w krajach katolickich kontrreformacja, a w krajach protestanckich ustabilizowanie i instytucjanolizacja Kościołów reformowanych, co sprzyjało kształtowaniu się nowego typu religijności. Kontrreformacja, czyli walka prowadzona przez Kościół katolicki z postępami reformacji. Kontrreformacja zaczęła się w połowie wieku XVI i trwała aż do schyłku XVII stulecia. Podstawą ideologiczną ruchu kontrreformacyjnego były uchwały soboru trydenckiego (1543 - 1563). Ważną rolę w walce z reformacją odegrał zakon jezuitów. Działał on w dwojaki sposób: poprzez przymus (inkwizycja, indeksy ksiąg zakazanych) i poprzez przyciąganie wiernych do Kościoła katolickiego. Temu drugiemu celowi służyć miało bogactwo sztuki sakralnej i kształtowanie nowego typu religijności. Kontrreformacja wpłynęła na odejście od renesansowego modelu wiary, co znalazło wyraz w sztuce. Człowiek jawił się jako jednostka odczuwająca metafizyczny lęk, skierowana ku Bogu i nieskończoności. O harmonii człowieka, Boga i natury, która pozwalała w pełni cieszyć się życiem, nie było już mowy. Sztuka sakralna stała się w rękach jezuitów narzędziem ideologicznym: jej wielkość miała człowiekowi przypominać o własnej małości, przestrzegać przed grzechem i wiecznym potępieniem. Barok zerwał z właściwą renesansowi przejrzystością funkcjonalnością form, położył nacisk na przepych, ornamentykę, różnorodność.
Leave a Reply