Balzak Honoriusz
Urodzony 20 III 1799 w Tours. Zmarł 18 VIII 1850 w Paryżu. Dzieciństwo spędził na prowincji, od 15 roku życia w Paryżu, gdzie po ukończeniu gimnazjum praktykuje w kancelarii adwokackiej i u rejenta, kończąc jednocześnie kursy prawnicze. Od tej pory poświęci się pracy literackiej. Tuż przed śmiercią żeni się z polską arystokratką Eweliną Hańską, z którą korespondował 18 lat. Debiutował pod pseudonimami jako autor romansów awanturniczych, właściwy debiut w 1829 już pod własnym nazwiskiem (Fizjologia małżeństwa i Szuanie). W latach 1833-34 zaczyna realizować wielki zamysł cyklu powieściowego, zatytułowany później (w 1841) Komedia ludzka. Na cykl złożyło się 91 utworów (powieści, opowiadania, szkice) podzielonych na 3 serie: studia obyczajowe, filozoficzne i analityczne. B. pracując bez wytchnienia (często po 12 godzin na dobę), osiągnął zdumiewający rezultat: swoim cyklem dał panoramę Francji – kronikę Restauracji i epoki Ludwika Filipa z obfitą galerią postaci reprezentujących wszystkie warstwy społeczne, środowiska zawodowe, zwłaszcza mieszczaństwo. Wyliczono, że w jego Komedii znalazło się około 2 tys. postaci. Wizerunek tych postaci, symbolizujących zachowania społeczne i stosunki międzyludzkie charakterystyczne dla bujnego rozwoju kapitalizmu, jest największą siłą dzieła B. Pisarz indywidualizuje sylwetki bohaterów, “wyposaża“ je w namiętności i ułomności, choć nie podejmuje wnikliwej analizy psychologicznej ani też nie ukazuje dramatyzmu walki wewnętrznej. Skąpstwo Grandeta, zazdrość Bietki, miłość ojcowska Goriota pustoszy życie człowieka. Każda grupa społeczna: arystokracja, burżuazja, drobni kupcy, lud paryski, urzędnicy, dziennikarze, ukazana jest poprzez jednostkę, która wciela jej główne dążenia. W wielu utworach Komedii ludzkiej spotykamy te same postacie w różnych okresach życia (np. Yautrin, Rastignac, baron Nucingen, pani de Beauseant itp.), dzięki czemu pogłębia się wrażenie, że mamy przed sobą społeczeństwo rzeczywiste i kompletne. W rezultacie to wielkie dzieło staje się wiernym odbiciem rodzącego się świata: rozpętania wszystkich sił, ambicji, otwarcia szranków dla wszystkich zapaśników, bez ograniczeń i hamulca; tego wyścigu do władzy, znaczenia, dobrobytu; wyścigu, w którym wszystkie środki są równie dobre, a raczej, w którym wśród załamania się dawnych wierzeń i świętości, i środki, i cele streszczają się w jednym stówie: pieniądz (T. żeleński-Boy). Słabością prozy B. jest papierowość scen miłosnych, skłonność do patosu, siłą zaś trafność diagnozy socjalnej i umiejętność charakterystyki różnych środowisk. Do najwyżej cenionych powieści B. należą: Eugenia Grandet (1833), Ojciec Goriot (1834), Stracone złudzenia (1837-43), Kuzynka Bietka (1846), Kuzyn Pons (1847). W Polsce B. należy do najbardziej znanych pisarzy francuskich, głównie dzięki T. żeleńskiemu-Boyowi, który od 1909 przełożył i wydał 34 utwory tego pisarza oraz studia i artykuły poświęcone twórcy Komedii ludzkiej (Balzak, 1934). Z przekładów wcześniejszych można wymienić 8-tomowy Wybór dzieł (1880-84) w serii “Biblioteka najcenniejszych utworów literatury europejskiej“.
Leave a Reply