Streszczenia lektur szkolnych

Jerozolima wyzwolona Torquato Tassa i Piotra Kochanowskiego

Nową epokę polskiej poezji datować należy od 1618 roku, tj. od ukazania się polskiej adaptacji “Goffreda” T. Tassa dokonanej przez Piotra Kochanowskiego (1566-1620), bratanka Jana. Nie wiadomo jak dokładnie przebiegało jego kształcenie, ale z pewnością odebrał zarówno uniwersytecką jak i dworską edukację skoro w 1602 roku otrzymał tytuł sekretarza królewskiego. Od roku 1611 zamieszkał na stałe w Krakowie, tu pracował nad swoimi przekładami, korzystając z rad i opieki Jana Tęczyńskiego, późniejszego wojewody krakowskiego. Tu też w Krakowie zmarł i spoczął w Kościele Franciszkanów nieopodal własnej kamienicy. Język włoski znał dobrze, a w ojczyźnie Tassa przebywał jeszcze za życia poety, kiedy to, pomiędzy zwolennikami Ariosta a Tassa, toczył się spór o wzorzec eposu. Co więcej w Neapolu gościł u Stanisława Reszki, a w British Museum zachował się egzemplarz “Jerozolimy” z wierszowaną dedykacją Tassa dla Reszki. Zapewne też we Włoszech zrodził się pomysł przekładu dwu poematów epickich, arcydzieł literatury renesansu włoskiego: “Orlanda szalonego” Ludowico Ariosto i “Jerozolimy wyzwolonej” Torquato Tassa. Obecnie przyjmuje się, że przekłady rozpoczął właśnie od “Jerozolimy wyzwolonej”. Poemat, w konsekwencji wielkiej kariery czytelniczej i literackiej, i z nobilitacji czytelników, stał się pierwszą polską epopeją narodową, a nawet w pewnym sensie zastąpił epos narodowy szerszą koncepcją eposu chrześcijańskiego. Poemat jest renesansowym eposem rycerskim, który od antycznego różni się: ograniczeniem świata pozaziemskiego w strukturze fabuły i wykorzystaniem fantastyki, cudowności i awanturniczości. Cechuje go: patetyczny (podniosły) styl opowiadania dostosowany do wagi tematu i heroicznych czynów opiewanych postaci, realistyczny, drobiazgowy opis przedmiotów, sytuacji, wyglądów itp., głównie scen batalistycznych nasyconych dynamicznością i malowniczością. Opisy (element neutralny, statyczny) te miały często charakter retardacyjny (chwyt kompozycyjny polegający na celowym odsuwaniu i opóźnianiu zdarzenia, które wzbudzać może szczególne zaciekawienie odbiorcy i mobilizować jego oczekiwania): wstrzymywały rozwijanie się zdarzeń, wprowadzały element rozbudowanej charakterystyki bohatera lub sytuacji, swoiste rozumienie jedności akcji, według którego fabuła – nie stroniąca od epizodów, rozwija się konsekwentnie w kierunku konkretnie wskazanego rozwiązania konfliktu, a każda z postaci przybliża jego rozstrzygnięcie. Poemat to “opowieść pobożna” odwołująca się do dziejów pierwszej krucjaty (1096-1099). Wątek główny to uwieńczone sukcesem zmagania krzyżowców dążących do zdobycia Jerozolimy. Wątki towarzyszące mają przede wszystkim charakter romansowy. Dzieje tragicznej miłości Włocha, Tankreda do poganki Kloryndy. Sentymentalne uczucie jakim Erminia obdarzyła rycerskiego Tankreda. Zabiegi Armidy mające na celu osłabienie wojowniczości chrześcijan. Zadziwiające przygody Rynalda uwięzionego przez czarownicę Arminię. Losy Arganta – butnego Czerkiesa. Ważniejsze epizody: Prawdziwie heroiczne dokonania cnotliwej Zofronii i wiernego Olinda. Udana wyprawa szpiegowska Wafryna. Klęska królewicza szwedzkiego Swena. Heroiczna śmierć rycerskiego małżeństwa Gildyppo i Odoarda. Niezwykłe poselstwo Ubalda i Karola wysłanych dla odnalezienia Rynalda. Burzliwe dokonania Argillana – buntownika. Owocny w skutkach konflikt pomiędzy Gernardem a Rynaldem. Miejsce akcji:
Wydarzenia toczą się w Palestynie (krainie historycznej w Azji Mniejszej leżącej między wybrzeżem Morza Śródziemnego a rzeką Jordan). Akcja rozpoczyna się w Tortosie (miasto leżące obecnie w Syrii). Maszerujące na Jerozolimę wojska zatrzymały się w Emaus (odległym o dziewięć godzin jazdy od Jerozolimy). Cel wyprawy – Jerozolima – była od dawna świętym miejscem, najpotężniejszą twierdzą Wschodu.

Krzyżacy Henryka Sienkiewicza

Główne wydarzenia Dwaj rycerze z Bogdańca – Maćko i Zbyszko, opowiadają w karczmie w Tyńcu o walce z Krzyżakami w obronie Wilna. Do karczmy przybywa orszak księżnej Danuty; Zbyszko, zakochany od pierwszego wejrzenia w dwórce księżnej, w Danusi Jurandównie, składa uroczysty ślub ofiarowania jej kilku pawich czubów zdartych z krzyżackich hełmów. Dwór książęcy i rycerze udają się do Krakowa. W drodze Zbyszko atakuje napotkanego Krzyżaka, który, jak się okazuje, jest posłem wielkiego mistrza i w związku z tym jest nietykalny. Nierozważnemu młodzieńcowi za czyn ten grozi sąd. Kraków. Urażony Lichtenstein informuje polskiego króla o wcześniejszych zajściach. Zbyszko zostaje aresztowany. Jagiełło, chociaż bardzo poruszony, mimo wstawiennictwa księżnej Danuty, rycerza Powały i Danusi, nie może uwolnić młodzieńca. Lichtenstein twierdzi, że zamach na jego życie uwłacza godności Zakonu. Maćko próbuje przebłagać posła, gdy mu się to nie udaje, proponuje Jagielle, aby skazał jego, zamiast bratanka. Król nie może na to przystać. Sąd skazuje Zbyszka na śmierć. Maćko obiecuje interweniować u samego wielkiego mistrza w Malborku. W tym czasie Polska przeżywa tragedię: królowa Jadwiga rodzi przedwcześnie dziecko (22 czerwca), które 13 lipca umiera, kilka dni później, 17 lipca, umiera królowa. Królem zostaje Jagiełło, dla Polski oznacza to wojnę z Zakonem, którego Jagiełło nienawidzi. Lichtenstein wraca ze złymi wieściami do Malborka.
Maćko w drodze do Malborka został napadnięty przez Krzyżaków. Z kłopotów wybawił go Jurand ze Spychowa, ojciec Danusi, jednak w boku dzielnego rycerza pozostał grot krzyżackiej strzały. Ranny Maćko powraca do Krakowa, odwiedza uwięzionego Zbyszka i proponuje mu ucieczkę. Zbyszko zdecydowanie odmawia. Dzień egzekucji. Konwój ze Zbyszkiem zostaje zatrzymany przez Powałę. Danusia narzuca na Zbyszka białą chustkę, co zgodnie ze starym obyczajem oznacza odzyskanie przez niego wolności, chłopak powinien jednak teraz poślubić swą wybawicielkę. Księżna Danuta obiecuje wyprawić młodym zaręczyny. Do księżnej Danuty przybywa Jurand ze Spychowa. Zbyszko wyjawia swe zamiary wobec jego córki. Jurand, bez podania przyczyny, nie wyraża zgody na ich ślub. Zbyszko odwozi chorego Maćka do Bogdańca. W drodze spotyka ich dobry znajomy – Zych ze Zgorzelic i jego córka Jagienka. Dziewczyna jest oczarowana urodą młodzieńca. Trwa zagospodarowywanie opuszczonego domostwa. Zbych i jego córka udzielają sąsiedzkiej pomocy. Zbyszko wyrusza na polowanie na niedźwiedzia. Wyprawa skończyłaby się tragicznie, gdyby nie nadeszła niespodziewana pomoc Jagienki. Maćko powraca do zdrowia; zastosowana kuracja z niedźwiedziego sadła okazała się bardzo skuteczna. Między młodymi nawiązuje się prawdziwa przyjaźń. Zakochany w Danusi Zbyszko nie domyśla się nawet, że Jagienka darzy go głębszym uczuciem. Zbyszko walczy z Cztanem i Wilkiem, adoratorami Jagienki o uznanie przez wszystkich, że Danusia Jurandówna jest najpiękniejszą panną. Młody rycerz wyjeżdża na Mazowsze, na dwór księżnej Anny Danuty. W drodze dogania go sługa Zycha, Hlawa, i z polecenia Jagienki towarzyszy mu w dalszej drodze. Zbyszko odnajduje dwór księżnej w myśliwskiej posiadłości. Tam bierze udział w polowaniu i ratuje życie rycerzowi francuskiemu, panu de Lorche, który jest gościem Zakonu; sam zostaje ciężko raniony. Do księcia Janusza przybywają ze skargą na Juranda ze Spychowa krzyżaccy posłowie: Gotfryd, Rotgier i pan de Fourcy. Książę nie uznaje ich zażaleń, więc ci postanawiają zemścić się, porwać Danusię i w ten sposób zmusić Juranda do uległości. Na dworze pojawiają się posłowie od Juranda, którzy twierdzą, że umierający pan pragnie widzieć się z córką, Zbyszko poślubia swą ukochaną przed jej wyjazdem. Tuż przed wigilią Bożego Narodzenia Zbyszko odnajduje zasypanego w zaspach śnieżnych Juranda. Zostaje odkryty podstęp Krzyżaków. Zbyszko z Jurandem udają się do Spychowa, by tam czekać na wiadomości o losach Danusi. Młodzieniec wyjawia, że Danusia została jego żoną. Tajemniczy pielgrzymi przekazują Jurandowi wieści od Krzyżaków, którzy domagają się zwolnienia więzionych w Spychowie rycerzy zakonnych, przybycia do Szczytna i błagania o przebaczenie za zbrodnie przeciwko Zakonowi. Jurand przekazuje Spychów Zbyszkowi i wieczorem samotnie wyjeżdża do Szczytna. Tam przyjmuje wszelkie upokorzenia zgotowane mu przez Krzyżaków i cierpliwie czeka na uwolnienie Danusi. Wpada w gniew, gdy upewnia się, że Krzyżacy nie zamierzają mu jej oddać. Rozpoczyna walkę, zabija wielu rycerzy, powalony, zostaje uwięziony w lochu. Zygfryd wysyła Rotgiera do księcia Janusza z listem, w którym przekazuje fałszywe relacje o czynach Juranda. Książę Janusz jest oburzony na Zakon. Rotgier proponuje Sąd Boży, tzn. pojedynek, który ma rozstrzygnąć, po której stronie jest racja. Zbyszko podejmuje wyzwanie i odbywa zwycięski pojedynek, Rotgier ginie. Zbyszko wysyła Hlawę z listem do Bogdańca, a sam wyrusza na poszukiwanie Danusi. Zygfryd na wieść o śmierci Rotgiera planuje okrutną zemstę. Nakazuje uciąć Jurandowi prawą dłoń, wypalić oko i wyrwać język. Maćko i przebrana Jagienka wyruszają do Malborka, by tam dołączyć do Zbyszka. W drodze spotykają kalekę. Hlawa z trudem rozpoznaje w nim Juranda, którego odwożą do Spychowa. Tam dowiadują się, że Zbyszko bierze udział w toczącej się na żmudzi wojnie z Krzyżakami. Maćko w towarzystwie Hlawy wyrusza na żmudź, Jagienka zostaje w Spychowie. Zygfryd i kat wywożą Danusię z zamku. Zbyszko spotyka się ze swymi przyjaciółmi pod Kownem. Biorą udział w zwycięskim starciu z Zakonem, Zbyszkowi udaje się wziąć do niewoli dowódcę konnicy de Lorche`a, od którego dowiaduje się, że wśród walczących Krzyżaków przebywa Zygfryd. Młodzieniec odnajduje Danusię, która na skutek dramatycznych przejść postradała zmysły. Rozpoczyna się powrót do domu. W drodze dziewczyna na moment odzyskuje przytomność i rozpoznaje Zbyszka. Nagle zostają otoczeni przez grupę Krzyżaków, Maćko zostaje wzięty do niewoli, Zbyszko zostaje zwolniony na czas odwiezienia Danusi. Do Spychowa przybył Hlawa z Zygfrydem. Jurand przebacza swemu oprawcy i nakazuje wypuścić go na wolność. Krzyżak popełnia samobójstwo. Zbyszko ze swą żoną docierają do granic ziemi spychowskiej. Niestety, tuż przed dotarciem do grodu Danusia umiera. Zbyszko podejmuje działania w celu oswobodzenia Maćka. Na dworze w Płocku spotyka Jagienkę, wtedy też dowiaduje się, że pozwolono mu uczestniczyć w spotkaniu Jagiełły z wielkim mistrzem. Mistrz widzi upadek moralny Zakonu. Pragnie odsunąć moment zbrojnego konfliktu z wojskami polskimi i litewskimi. Dochodzi do porozumienia w sprawie wymiany jeńców. Zbyszko, jako poseł, wraz z innymi rycerzami udaje się do Malborka. Tam odnajduje Maćka. Wyjeżdżają do Spychowa, gdzie już przebywa Jagienka, która opiekuje się Jurandem. Jurand wkrótce umiera. Zbyszko przekazuje Spychów w dzierżawę Hlawie. Jagienka z Maćkiem udają się do Bogdańca. Zbyszko wyrusza na ślubowany żonie pogrom Krzyżaków, wraca do domu dopiero po wielomiesięcznej nieobecności wycieńczony od ran i tułaczki. Podczas jednego ze spotkań Zbyszko i Jagienka wyznają sobie długo skrywaną miłość. żyją w szczęściu i spokoju. Po pięcioletniej przerwie Zbyszko i Maćko wyruszają na wojnę z Krzyżakami. Rozgrywa się zwycięska bitwa pod Grunwaldem. Po powrocie do Bogdańca żyją długo i szczęśliwie. Zbyszko jest świadkiem przyłączenia do Korony Polskiej Pomorza z Malborkiem. Problematyka Powieść, pisana w latach 1897-1900 początkowo ukazywała się w odcinkach w “Tygodniku Ilustrowanym“, dopiero później ukazało się wydanie książkowe. Czas powstawania utworu wiąże się z wynaradawiającą polityką Prus. Działalność rządu pruskiego zmierzała do tego, by Polacy zapomnieli o swoim pochodzeniu, by czuli się Niemcami, myśleli jak Niemcy, mówili po niemiecku. Powieść została napisana “ku pokrzepieniu serc“, miała dodać otuchy wątpiącym w zwycięstwo i niepodległość. Autor przypominał Polakom o ich narodowej tradycji, historii, o tym co chwalebne. Ukazał w powieści okres zagrożenia Polski przez zakon krzyżacki. Dzięki postawie polskiego rycerstwa, dla którego największymi wartościami są: Bóg, honor i ojczyzna, udaje się wyjść cało z owej opresji. Po zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem Polska stała się najpotężniejszym mocarstwem Europy. Wydarzenia przedstawione w powieści rozpoczynają się w 1399 roku, kończą w roku 1410. Potwierdzają to wydarzenia historyczne: narodziny córki Jagiełły (22 czerwca 1399 r.), śmierć królowej (17 lipca 1399 r.), bitwa pod Grunwaldem (15 lipca 1410 r.). Wydarzenia przedstawione w epilogu miały miejsce w 1466 r., kiedy to po wojnie trzynastoletniej Polska odzyskała Pomorze, Malbork i Elbląg. Akcja powieści rozgrywa się w Tyńcu, Krakowie, Ciechanowie, Malborku , Szczytnie, Płocku, Sieradzu, Wilnie, Grunwaldzie oraz osadach rycerskich. Bohaterowie fikcyjni: Zbyszko z Bogdańca młody rycerz, bratanek Maćka, silny, odważny, przez całe życie kierujący się rycerskimi zasadami ; początkowo nierozważny, porywczy i zapalczywy; niekiedy trochę naiwny; ciężkie doświadczenia życiowe zmieniają go w mądrego, poważnego i rozsądnego rycerza. Maćko z Bogdańca stryj Zbyszka, szlachcic herbu Tępa Podkowa, doświadczony w bojach mężczyzna w sile wieku, uczciwy, stateczny ; ceni tradycje, bardzo przywiązany do rodzinnego Bogdańca , robi wszystko, by go odbudować; Danusia młodziutka dziewczyna, córka Juranda ze Spychowa, ukochana Zbyszka ; bardzo nieśmiała, lękliwa, wrażliwa, delikatna ; Jagienka córka Zbycha ze Zgorzelic , zakochana w Zbyszku ; odważna, śmiała, harda, gospodarna, zaradna, lubi polowania, jazdę konną; Jurand ze Spychowa rycerz mazowiecki, ojciec Danusi ; od chwili śmierci żony, która zmarła w czasie napaści Niemców, szuka zemsty na Krzyżakach; mściwy, zawzięty, waleczny, zręczny, groźny, nie zna litości dla Krzyżaków; uczciwy, nigdy nie naruszył praw rycerskich; wszystko poświęca dla ratowania Danuśki (rycerską godność, dumę, znosi największe upokorzenia); bez jęku znosi wielkie tortury; przechodzi wielką przemianę duchową: szuka ukojenia w modlitwie, poświęca się Bogu, wybacza Zygfrydowi, swemu katowi i sprawcy największych nieszczęść, jest szlachetny, miłosierny; historyczni:
król Władysław Jagiełło, królowa Jadwiga , księżna Anna Danuta, książę Janusz Mazowiecki, Kuno Lichtenstein, Konrad von Jungingen, Urlyk von Jungingen, rycerze: Powała z Taczewa, Zyndram z Maszkowic, Zawisza Czarny;
“Krzyżacy“ to powieść historyczna – fabuła opiera się na faktach historycznych; Sienkiewicz prowadził długotrwałe studia nad historią przełomu XIV i XV wieku, korzystał z różnorodnych opracowań: “Dzieje Polski“ Jana Długosza, “Jadwiga i Jagiełło“ Karola Szajnochy; prawda historyczna splata się z fikcją literacką. Sienkiewicz, aby oddać atmosferę epoki, stosował stylizację językową: wykorzystał gwarę górali podhalańskich, jako najbliższą językowi średniowiecznemu; wprowadził liczne archaizmy (elementy języka używane dawniej): archaizmy fonetyczne: sierce, grabia, doźrzeje; archaizmy słowotwórcze: zbrodzień; archaizmy fleksyjne: z dzikimi zwierzęty; archaizmy składniowe: A któren jej rycerz ? archaizmy leksykalne: chrobry (odważny), otrok (chłopiec); archaizmy semantyczne (znaczeniowe): niedziela (dawniej “tydzień“), miesiąc (dawniej “księżyc“). Powieść jest źródłem wiedzy: przybliża średniowieczne obyczaje i mentalność ówczesnych ludzi.
Zagadnienia do omówienia Obraz życia w Polsce i Zakonie. Obyczaje rycerskie. Sposób prowadzenia wojny. Sylwetki i dzieje postaci. Prawda historyczna a fikcja literacka w utworze.

Księga Koheleta

&quotKsięga Koheleta&quot czyli Eklezjastesa (Kaznodziei) należy do ksiąg pouczających (dydaktycznych) Starego Testamentu. Autor przedstawił się jako Kohelet, co w języku hebrajskim oznacza “zgromadzenie“. Nazwa ta oznacza urząd mędrca przemawiającego na zgromadzeniach. Treścią “Księgi Koheleta“ są rozważania nad sensem życia ludzkiego; to próba odpowiedzi na pytanie, jaka droga prowadzi do osiągnięcia prawdziwego szczęścia. Autor nie znajduje odpowiedzi na stawiane pytania, często powtarza słowa: “wszystko jest marnością“. życie jest pełne utrapień, niesprawiedliwości i trudów, a przy końcu bytowania wszystkich spotyka śmierć. Kohelet to wielka osobowość Starego Testamentu. Mędrzec, który prawa rządzące światem poznaje dzięki własnym doświadczeniom: “widziałem wszystkie sprawy, które się dzieją pod słońcem“. Kwestionuje wartość bogactwa, pracy, radości płynącej z używania życia, bo “wszystko to marność i gonienie za wiatrem“. Analizując takie wartości, jak mądrość czy bogactwo, dochodzi do wniosku, że są one przemijające i nie zapewniają pełni szczęścia. Są natomiast przyczyną zawiści innych lub utrapieniem dla tego, kto je posiada (“człowiek pracuje umiejętnie i sprawiedliwie, a innemu, który nie robił nic, wszystko na dział zostawi“). Świadomość ta jednak nie przygnębia go, z obserwacji wyciąga trzeźwe, rozsądne i pocieszające wnioski: życie jest procesem ciągłym, w którym wszystko ma swój czas (“jest czas rodzenia i czas umierania; czas płaczu i czas śmiechu; czas wojny i czas pokoju“). A zatem, tak jak przemijają chwile szczęścia, tak też miną chwile złe. życie na ziemi podlega bowiem jednemu stałemu prawu, prawu przemijania. Należy więc godzić się z tym, co człowieka spotyka, a ufność pokładać w Bogu. W ten sposób głównym przesłaniem tekstu stają się słowa: “Boga się bój i przykazań Jego przestrzegaj“.

Monachomachia Ignacego Krasickiego

“Monachomachia” jest poematem heroikomicznym, czyli parodią poematu heroicznego (eposu bohaterskiego). Jego dzieje sięgają V wieku p.n.e., kiedy to powstała “Batrachomiomachia”, poemat grecki opiewający wojnę żab z myszami – parodię “Iliady” Homera. Charakterystyczną cechą tego gatunku jest komizm oparty przede wszystkim na kontraście pomiędzy rangą bohaterów, a sposobem ich działania i zachowania. Naruszenie obowiązującej w poetykach klasycznych zasady decorum tj. zgodności formy i treści (pisanie stylem podniosłym o sprawach błahych i śmiesznych). Wśród utworów Ignacego Krasickiego ogłoszonych w latach 1775-1779 “Monachomachia, czyli wojna mnichów” jest zjawiskiem wyjątkowym i niespodziewanym. Ukazanie się bowiem utworu drukiem nastąpiło prawdopodobnie bez zgody i wiedzy autora i zapewne z tego właśnie powodu dwie pierwsze edycje z sierpnia 1778 roku były wyjątkowo niestaranne. Poemat powstał w czasie pobytu Krasickiego w Poczdamie, na przełomie roku 1776 i 1777. Treść utworu W “Wojnie mnichów” brak wskazówek topograficznych i architektonicznych pozwalających uściślić teren działań bohaterów utworu. Szczegółowy obraz miasta, który jest tłem poematu, kreślony grubą linią (trzecia oktawa pieśni I), wyzbyty cech szczególnych to przejaw metody literackiej Krasickiego. Satyra ma charakter ogólnopolski i miasteczku świata fikcyjnego w poemacie odpowiada co najmniej połowa ówczesnych miast Rzeczypospolitej. Wydarzenia mają miejsce w okresie rządów Stanisława Augusta. Wyrzeka na niego o. Eliziusz za to, że król tępi pijaństwo, a szerzy “gust książek“ . Ale na zacofanej prowincji zakonnicy prowadzą życie takie samo, jak w czasach saskich. Pieśń I Tekst rozpoczyna seria obrazowych sentencji: “Nie wszystko złoto, co się świeci”, “Zewnętrzna postać nie czyni natury” itp. Później następują: inwokacja o pseudopatetycznej tonacji : “Wojnę śpiewam więc i głoszę,/ Wojnę okrutną bez broni, bez miecza, (…) Wojnę mnichowską…”; opis miasteczka ; ogólna charakterystyka środowiska mnichów (klasztor dominikanów): głęboko tkwiących w tradycji “zawołanej ziemiańskiej stolicy”, wiodących zbytkowne życie (przeor jeżdżący czwórką koni, ojcowie zasypiający w puchach, posilający się, z namaszczeniem, “w pocie czoła”, ojciec doktor), dzięki Świętej prostocie”, “wiernemu ludowi”, który łoży na utrzymanie klasztoru Poeta określa mnichów: oksymoronem “wielebne głupstwo”, epitetem “święci próżniacy”; ironiczną apostrofą: “Święta prostoto! Ach, któż cię wychwali! Wieku szczęśliwie”; znakomite, sugestywne obrazki mnichów W spokojne życie wdziera się nagle Jędza niezgody (“widząc fortunny los spokojnych mężów”), która wywołuje zamieszanie. Spór wybucha pomiędzy dwoma zakonami żebrzącymi: dominikanami i karmelitami. Słabą stroną “rozruchu” jest błahość sporu (nie poznajemy jego przedmiotu). Ma on być rozstrzygnięty przez dysputę. Wszyscy gromadzą się w refektarzu; przeor obawia się zagrożenia podstawowych dóbr (“Czy do piwnicy wkradli się złodzieje? Czy wyschły kufle, gąsiory i dzbany?”) , ojciec Gaudenty przypomina o odwiecznym konflikcie z karmelitami i niczym Antenor nawołuje “Pókiśmy w siłach, na wszystkich uderzmy” , “ojciec Pankracy, Nestor różańcowy” głosi chwałę dawnych zwyczajów (strofa “O mili bracia…” poważna refleksja o upadku państwa) Pieśń II Akcja toczy się w klasztorze karmelitów, o świcie. Zły omen (zgubienie pantofla) wróży ojcu Rajmundowi, furtjanowi, nadchodzące wydarzenia. I to właśnie (nie fakty, lecz przeczucia) jest przyczyną zwołania przez o. Rafała starszyzny. “Zeszło się ojców więcej niż trzydzieści” (wątpliwą pobożność mnichów zaznaczono wiążąc ich imiona z uroczystościami religijnymi albo świętymi patronami) . nużąco przemawia przeor “kaczkowatym głosem”, pojawia się poselstwo “białokapturnych” (dominikanów), o. Gaudentego i Hiacynta, którzy przynoszą wyzwanie na dysputę (zakon “wyznacza bitwy plac na łonie zgody”, posłowie dwornie zaznaczają “równego dzielność pragnie adwersarza”), której temat obrać mają wyzywani , przeor karmelitów przyjmuje wyzwanie i odpowiada posługując się terminami wojskowymi (“Stawam się w miejscu, które mianujecie. Jeszcze nam siły na te wojnę stanie, jeszcze broń dobra…”) , po odejściu posłów mnichów ogarnia gorączka sprzecznych opinii (paralelizm: starzy – młodzi), godzi zaś – dzwon na obiad (ironia) . Pieśń III Część tę rozpoczyna sentencja, pozorna drwina, a w rzeczywistości pochwała pracy umysłowej “o chlebie i wodzie”, oraz pozorna pochwała – a w istocie drwina – łakomstwa i opilstwa . ojciec Gerwazy radzi zmienić dysputę na pojedynek pijacki , bardziej doświadczony o. Hilary dowodzi, że przepić dominikanów – rzecz niemożliwa (hiperboliczność pochwały) , ojciec Eliziusz, żałując dawnych czasów (“Trzeba się uczyć, upłynął wiek złoty!”; apostrofa okolicznościowa do Stanisława Augusta – inwektywa przeciw królowi, jako pogromcy pijaństwa) radzi odszukać zapomnianą bibliotekę i przygotować się do dysputy , zakonnicy nie pamiętają, gdzie mieści się biblioteka, a do jej odszukania wyznaczają krawca i aptekarza, w starożytnej baszcie, spróchniałym lamusie odnaleziono “księgarnię, (znakomity opis zaniedbanego pomieszczenia, ; parodia “Hymnu o miłości ojczyzny”) , mnisi poczynają studiować druki (“Ustał brzęk kuflów i radość obfita…”; zaskakujące porównanie homeryckie zaczytanych mnichów do kuźni Wulkana) Pieśń IV Dysputę poprzedza apostrofa do Arystotelesa (metafory ukazujące postać filozofa z szacunkiem, np. lew, matka hoża, cedr, ale potępiające “łby twarde”, które wypaczyły jego poglądy, np. osioł w lwiej skórze, kąkol). Miejscem dysputy jest refektarz klasztoru dominikanów. Schodzą się mnisi (ironia: “Tuman mądrości nad łbami unosi”; szydercza charakterystyka bezpośrednia: “Zazdrość i Pycha zjadłe oczy żarzy”) porównani do rzymskich senatorów. panegiryczna przemowa ojca “defendensa”, urzędowego obrońcy tez będących przedmiotem dysputy (naszpikowana greczyzną, metaforami i hiperbolami pochwała zalet mecenasa – przewodniczącego dysputy, urzędnika starostwa grodowego, który obeznany z prawem pełni funkcję wykonawcy wyroków sądowych) , czytelnik poznaje tylko jak wyglądał formalny przebieg sporu, żarliwie przygotowywana dysputa jest tylko pretekstem do satyrycznego zobrazowania wynaturzeń scholastyki i wykazania obskurantyzmu uczestników (migawkowe fragmenty dialogu): ojciec łukasz od Trzech Królów “wziąwszy stronę przeciwną na oko/ Nabił argument i strzelił z Baroko”, “defendentus” odparowuje cios za pomocą chwytu dialektycznego zarzucając wieloznaczność tezie oponenta, awantura przerywa dyskusję (trzy strofy wrażeń słuchowych), Scena epizodyczna ukazująca pięknego ojca Hiacynta rozmawiającego w mieszkaniu wicesgerenta z jego żoną, dewotką. Wrzask sprawia, że mnisi pędzą na plac boju. Pieśń V Początek jest znowu refleksyjny i sentencjonalny (wyjaśnienie dydaktycznego charakteru poematu “Szanujmy mądrych, przykładnych, chwalebnych/ Śmiejmy się z głupich, choć i przewielebnych”). Cała natomiast pieśń to opis batalistyczny . Jako broni użyto sandałów, trepów, pasów, kufli od piwa a nawet książki “Wojsk afektów zarekrutowanych”, duże usługi oddaje kropidło. Zmoczone w święconej wodzie pozwala zalewać oczy przeciwnikowi. Bije się każdy z każdym . Instrumentem zgody staje się potężny puchar, którego funkcję narrator porównuje hiperbolicznie do roli posągu Pallady w Troi i ognia Westy w Rzymie. Zakonnicy odnoszą się do niego jak do relikwii (monstrancji). Scena wzniesienia pucharu to trawestacja uroczystej procesji . Pieśń VI Wstępem do ostatniej pieśni pragnie autor jakby uśmierzyć gniew ojców zakonnych, którzy mogli poczuć “smak w przykrej mowie”, ale też broni prawa do krytyki . “Dzban nad dzbany” postawiono w miejscu widocznym. Imponujący puchar spełnia swoją funkcję, przede wszystkim zachwyca ozdobnością i rozmiarami (naśladowanie opisu tarczy Achillesa z XVIII księgi “Iliady”): obszerny opis rzeźb na bokach naczynia przedstawiających pory roku – pięć oktaw to gospodarsko-sentymentalne lub żartobliwe scenki wiejskie , osobna oktawa to opis rzeźby na wierzchu dzbana (grono prałatów, uczta, złośliwy epitet “pulchnokarczysty”), Mnisi koją emocje winem. Oktawa zamykająca poemat zawiera propozycję przyjęcia utworu, zgłoszoną na ręce przeora: “Czytaj i pozwól niech czytają twoi”, przy wskazaniu: “Prawdziwa cnota krytyk się nie boi, ale i swoisty znak zapytania: Nie pochwalisz? – spalę.” Problematyka Krasicki krytykuje duchowieństwo zakonne, które zajmowało się nadmiernym jedzeniem i pijaństwem. Ukazuje dysputę scholastyczną, przeradzającą się w bójkę, opisaną w żartobliwy, plastyczny sposób. Ośmiesza ciemnotę zakonników, ich nieuctwo, zacofanie i niski poziom kultury, kłótliwość i skłonność do bójek. Krytykuje te zakony, które nie zajmowały się swymi powinnościami: wychowaniem, szpitalami, a zamiast życia ascetycznego wiodły próżniacze. Krasicki zwraca uwagę na zbyt wielką ilość zakonów (w 1773 roku było w Polsce 871 klasztorów i 13 tysięcy zakonników). “Monachomachia“ jest przykładem realizowania podstawowego problemu oświeceniowego – wychowania narodu, całego społeczeństwa, a bohaterowie satyry, jej śmiałość i poruszane zagadnienia świadczą o wysokiej postawie moralnej poety reagującego na każdy przejaw zła, nawet w murach klasztornych. Poeta wskazuje narodowi, że obok magnaterii i szlachty winę za upadek kraju ponosi również duchowieństwo. Bohaterowie Zakonnicy klasztoru dominikanów i karmelitów – na tle sporu między dwoma zakonami ukazane są ich cechy ujemne – ciemnota, nieuctwo, zacofanie, niski poziom kulturalny, próżniactwo, lenistwo, bezużyteczność społeczna, zamiłowanie do obżarstwa i pijaństwa, kłótliwość i skłonność do bójek, obłuda religijna. Zagadnienia do omówienia Co to jest poemat heroikomiczny? Dlaczego “Monachomachię“ możemy zaliczyć do tego gatunku literackiego? Komizm i elementy satyry w poemacie. Obraz duchowieństwa w “Monachomachii“. Język poematu.

Odprawa posłów greckich Jana Kochanowskiego

Treść utworu Tekst tragedii poprzedza list Kochanowskiego do Jana Zamoyskiego, który jest odpowiedzią na prośby magnata, który – jak z odpowiedzi poety wynika – zwrócił się doń z propozycją zaprezentowania gotowego już dzieła w Ujazdowie, dla uświetnienia uroczystości weselnych. Protasis Prolog : monolog ANTENORa informuje o akcji: wylądowali greccy posłowie domagający się zwrotu Heleny. ALEKSANDER podjął knowania mające na celu przekonanie dostojników o pozostawieniu porwanej w Troi. Epitasis Epeisodion pierwsze : ALEKSANDER próbuje skłonić ANTENORa, by i on głosował przeciwko wydaniu Heleny Grekom. Obaj rozmówcy posługują się przysłowiami, osłaniając w ten sposób wzajemną niechęć. Rozmowa toczy się w krótkich, jednowierszowych zdaniach (tj. stichomytia), dowodzących wzburzenia przeciwników. Wreszcie ALEKSANDER oskarża ANTENORa, iż ten został przekupiony przez posłów. Stasimon I : “By rozum był przy młodości”, refleksja na temat młodzieńczego ulegania żądzom prowadzącym do utraty zdrowia, majętności i sławy. Epeisodion II : lament Heleny wyrzekającej na los; kobieta obawia się powrotu do domu w niesławie. Nadchodzi Stara Pani, pociesza nieszczęśliwą. Stasimon II : “Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie”, dramatyczny i bardzo surowy w wymowie apel do sprawujących władzę.

Katastasis Epeisodion III : Poseł opowiada Helenie przebieg rady panów trojańskich, która poparła Aleksandra. Cytuje słowa króla zagajającego obrady ; następnie przytacza wywód Aleksandra optującego za pozostawieniem w Troi Heleny. Ogarnięty żądzą młodzian tłumaczy swój występek wolą bogów (Wenus wdzięczna za przyznanie jej palmy pierwszeństwa w konkursie piękności, obiecała mu rękę Heleny), przytacza historię Medei i Jazona, by w ten sposób zasugerować słuchaczom, że prawo odwetu usprawiedliwia jego czyn. Na koniec przypomina dawne krzywdy uczynione Trojanom przez Greków. Skrupulatny poseł oddaje wiernie również przemowę ANTENORa . Rozważny patriota apeluje: “Niechże się ALEKSANDER tak drogo nie żeni,/ żeby małżeństwem swoje upadkiem ojczyzny/ I krwią naszą miał płacić!…”. Niestety późniejsze wypowiedzi, zwłaszcza porywczego Iketaona podburzają do walki. Wreszcie, głosując poprzez rozstąpienie się zadecydowano o pozostawieniu Heleny w Troi. Katastrophe Stasimon III : krótki czterowiersz o charakterze informacyjnym (odejście niezadowolonych posłów). Epeisodion IV : monolog Ulisesa rozpoczynający się słowami “O nierządne królestwo i zginienia bliskie” oraz pełna bólu i zawziętości skarga skrzywdzonego Menelaosa. Stasimon IV :pełna patosu, wspaniała pieśń “O białoskrzydła, morska pławaczko…”, pełna przenośni i mówień, napisana wierszem białym. Epeisodion V : rozmowa rozważnego ANTENORa z Priamem, w której apeluje o przygotowanie miasta do obrony; proroctwo córki królewskiej, Kasandry nasycone straszliwymi obrazami upadku Troi. Stasimon V : zalecenie wyprowadzenia oszalałej panny Epilog : apel ANTENORa, by król wysłuchał proroctwa córki; przybycie Rotmistrza z wiadomością o zbliżających się oddziałach greckich. Utwór kończy znamienne wezwanie ANTENORa: “Na każdy rok nam każą radzić o obronie;/ Ba, radźmy też o wojnie, nie wszystko się brońmy:/ Radźmy, jako kogo bić; lepiej, niż go czekać!” Bohaterowie Osoby: ANTENOR ALEKSANDER – zwany Parysem HELENA ULISSES, Menelaos – posłowie greccy PRIAMUS – król trojański KASANDRA CHÓR ANTENOR – postawa patriotyczna, spokojny, rozważny, poważny, wzorowy przykład postępowania, oddany sprawom państwa, dobro ojczyzny stawia ponad wszystko; pragnie pokoju, apeluje więc do sumienia obywateli i chce oddać Helenę; kiedy uległ większości, wezwał króla, by uczynił przygotowania do wojny; jest obywatelem, który zawsze łączył swe losy z losem kraju. ALEKSANDER – postawa egoistyczna, człowiek gwałtowny, nierozważny, lekkomyślny; przekupstwem stara się pozyskać zwolenników, stosuje groźby, kłamstwa, snuje intrygi, dąży do zaspokajania swych zachcianek, nie licząc się z konsekwencjami; sprawy narodu i państwa są mu obojętne. PRIAMUS – niezdecydowany król trojański, chętnie przyjmuje uchwałę zgodną z wolą syna, Aleksandra, bowiem sam nie potrafi podjąć trafnej decyzji. Problematyka “Odprawa posłów greckich” – jako dzieło sztuki dramatyczno-teatralnej – nie jest szczególnie wybitnym osiągnięciem, ale jest pierwszą po polsku napisaną oryginalną tragedią. Temat utworu został zaczerpnięty z legend o wojnie trojańskiej, ale autor nadał wydarzeniom koloryt polski, dlatego też już współcześni treść dramatu odczytali jako bezkompromisowe potępienie samowoli i braku patriotyzmu, a jej zakończenie jako pobudkę wojenną mającą zachęcić szlachtę do wyprawy na Moskwę.
Dramat tragedią klasyczną Zachowana zasada trzech jedności: akcji (jednowątkowość), miejsca (wydarzenia toczą się przed pałacem królewskim), czasu (jest dłuższy niż czas spektaklu, ale mieści się w granicach jednej doby i biegnie bez luk, choć ulega przyspieszeniu w przerwach wypełnionych stasimonami). fabuła zaczerpnięta z mitologii (mitu o wojnie trojańskiej) tematem jest konflikt między jednostką a państwem (Kochanowski staje po stronie państwa), dramat racji moralnych i politycznych reprezentowanych przez poszczególne postacie (ALEKSANDER – ANTENOR). Zagadnienia do omówienia Przebieg zdarzeń w “Odprawie posłów greckich“. Jakie problemy XVI-wiecznej Polski zostały ukazane w dramacie? Obraz polskiego społeczeństwa w dramacie. Wymowa utworu – uniwersalność treści dramatu. Jaką rolę miała odegrać “Odprawa posłów greckich“ Jana Kochanowskiego?