Archive for the Streszczenia i opracowania category.

June
05

Pan Wołodyjowski Henryka Sienkiewicza

Główne wydarzenia Wstęp: narrator relacjonuje losy Michała Wołodyjowskiego (pozostał kawalerem, ponieważ wpierw wyjechał do Wiednia, by uzyskać zgodę na ślub od opiekunki narzeczonej, księżnej Wiśniowieckiej, a następnie walczył na Ukrainie i posłował na Krym), Kolejne rozdziały jesień 1668, Wodokty, Kmicicowie spodziewają się pierwszego dziecka. Przybyły z wizytą pan Charłamp opowiada o rozpaczy “małego rycerza” wywołanej niespodziewanym zgonem Anusi Borzobohatej Krasieńskiej i prosi o pomoc, Oleńka wysyła męża za Skrzetuskimi i Zagłobą, którzy udali się w podróż w Kaliskie, Zagłoba postanawia ratować przyjaciela, podróż przedłuża się, ponieważ cieszący się autorytetem szlachty Zagłoba raz po raz natrafia na rozpolitykowane grupy podążające na sejm konwokacyjny (5 listopada). W Mińsku dowiaduje się, że wybrany na posła Bogusław Radziwiłł ma zamiar ubiegać się o tron. Wstrząśnięty postanawia udaremnić jego plany. W Warszawie spotyka Hasslinga-Ketlinga, który ofiarowuje mu gościnę w swym dworku na Mokotowie i przyrzeka pomoc w udaremnieniu planów Radziwiłła, w czasie obrad sejmu Ketling zgłasza wątpliwość, co do prawomocności wyboru księcia na posła, a z galerii Zagłoba zarzuca Radziwiłłowi zdradę, w obecności Jana Sobieskiego dochodzi do utarczki słownej pomiędzy Zagłobą a księciem. Dowcip pana Onufrego i jego nieprzejednanie wobec zdrajcy budzi sympatię hetmana, zaś przysłuchujący się dyskursowi kasztelan krakowski, pan Warszycki informuje Zagłobę, że Wołodyjowski zamierza wstąpić do klasztoru, Zagłoba odwiedza w klasztorze brata Jerzego i sprytnie nakłania do wizyty u “śmiertelnie chorego” Ketlinga, w dworku czekają już dawni przyjaciele i hetman Sobieski, który ostatecznie odwodzi rycerza od zamiaru złożenia ślubów zakonnych w dworku zamieszkuje siostra Wołodyjowskiego, żona stolnika latyczkowskiego, pana Makowieckiego z dwu podopiecznymi, Krystyną Drohojewską i Barbarą Jeziorkowską, pan Zagłoba, upodobawszy sobie pełnego werwy trzpiota, Basię, postanawia wyswatać ja z panem Michałem, ale Wołodyjowskiemu do serca przypada stateczna Krzysia, hetman przysyła do Wołodyjowskiego Adama Nowowiejskiego z poleceniem, by rycerz objął na Ukrainie komendę po panu Ruszycu, rychłe rozstanie zbliża młodych, podczas kuligu pan Michał i Krzysia składają sobie śluby wierności, oficjalnie jednak nie ogłaszają zaręczyn, z Kurlandii powraca Ketling i od pierwszego wejrzenia zakochuje się w Krzysi . Zagłoba patronuje jego zamiarom . Panna odwzajemnia uczucie pięknego rycerza, ale dręczy się wcześniejszym przyrzeczeniem danym Wołodyjowskiemu, podczas zwiedzania zamku królewskiego Ketling oświadcza się Drohojewskiej, ale ta oświadcza, że choć miłuje go z całej duszy, postanawia wstąpić do klasztoru , do Zagłoby przybywa ksiądz podkanclerzy Olszowski. Znakomity gość zyskuje przychylność pana Onufrego w planach osadzenia na tronie “Piasta” - Michała Korybuta Wiśniowieckiego , do Warszawy powraca pan Wołodyjowski. Dowiaduje się o planach Krzysi, ale całą prawdę wyznaje mu Basia, rozżalona obojętnością “małego rycerza”, którego skrycie kocha. Pan Michał rusza, by zabić rywala . Szybko jednak okazuje się, że opanował gniew i usuwa się z drogi zakochanym. Impulsywna Basia oświadcza mu się, a wzruszony rycerz z wdzięcznością przyjmuje ofiarowaną sobie rękę młoda para osiadła nieopodal Kamieńca, a jedynym zmartwieniem szczęśliwych małżonków jest brak oczekiwanego od trzech lat potomka , lato 1671 r., wieś Sokołów. Zagłoba przywozi Wołodyjowskiemu rozkaz objęcia komendy w Chreptowie. Rusza sam, ale obiecuje rychło przysłać po żonę. po trzech tygodniach po Basię przybywa oddział dowodzony przez Tatara, Azję Mellechowicza. Podczas podróży młodzieńcowi zdarza się wypadek, a troskliwa opieka pani Wołodyjowskiej staje się początkiem afektu Azji do Basi , obecność pana Wołodyjowskiego przywróciła spokój w okolicy, a Basia organizuje przyjęcia i zabawy przy muzyce, podczas jednej z uczt pan Nienaszyniec opowiada o wyprawie na Krym w poszukiwaniu uprowadzonej przez Tatarów siostry i porwaniu przezeń trzyletniego Azji Tuhaj-bejowicza. Dziecko odebrano panu Nienaszyńcowi na terenie Rzeczypospolitej (uczynili to zbójcy, z którymi podjął wyprawę w tatarskie ziemie). Dalszy los małego Azji nie był znany , żołnierze zatrzymują tatarskiego posła z listami do Mellechowicza. Okazuje się, że Tatar prowadzi potajemne pertraktacje z dowódcami oddziałów, którzy zbiegli na stronę turecką, w sprawie ich ewentualnego powrotu do służby . Ma na to zgodę hetmana (jest postacią tajemniczą, unika spotkania z Nowowiejskim, porusza go historia porwanego synka Tuhaj-beja), Basia bierze udział w likwidacji bandy Azba-beja , przybyły w odwiedziny do syna pan Nowowiejski rozpoznaje w Azji parobka przygarniętego jako bezdomne dziecko (umknął, kiedy szlachcic zorientował się, że romansuje z jego córka, Ewa). Dumny Tatar wyznaje, że to on jest zaginionym synem Tuhaj-beja i snuje plany pozostania tatarskim hetmanem na Ukrainie (pan Bogusz rusza oznajmić jego plany hetmanowi Sobieskiemu), Basia planuje doprowadzić do związku pomiędzy Azją a Ewą , młody Adam Nowowiejski zakochuje się w przebywającej z matką młodziutkiej Zosi Boskiej , hetman odrzuca plany Azji . Zawiedziony Tatar postanawia przejść na stronę sułtana . Zwodzi Basię zgoda na ślub z Ewą i w czasie wyprawy do Raszkowa porywa panią pułkownikową , Basia ucieka, a okaleczony Azja morduje starego Nowowiejskiego, znęca się nad Ewa i Zosią Boską , Basia długie tygodnie walczy o życie , a do Chrieptowa zjeżdżają Ketlingowie. Mąż Krzysi objął dowództwo nad artylerią Kamieńca (Sobieski przygotowuje twierdzę do obrony), młody Nowowiejski podejmuje się misji zdobycia wieści o ruchach wojsk tureckich. Chwyta Azję i z pomocą okrutnego Luśni, mści się za doznane krzywdy, zadając Tuhaj-bejowiczowi straszliwą śmierć na palu , Wołodyjowski, na rozkaz hetmana, zasila obronę Kamieńca . konflikt Wołodyjowskiego z generałem podolskim, Potockim (pan Michał sprzeciwia się narzucanej przez generała zasadzie zbiorowego dowództwa, “małego rycerza wspiera biskup Lanckoroński), punktem kulminacyjnym wątku jest scena złożenia przysięgi w kościele przez Wołodyjowskiego i Ketlinga (obiecują bronić twierdzy do ostatniej kropli krwi) , pobratymiec, Haberskuł (stary perkułap chocimski) za pośrednictwem sekretarza, radzi Wołodyjowskiemu opuścić Kamieniec, sugeruje, że miasto na pewno zostanie zdobyte, walki o żwaniec i zdobycie miasta przez Turków , obfitość wojsk z jakim pod mury Kamieńca przybywa wezyr skłaniają starszyznę do poddania miasta , Wołodyjowski postanawia bronić się w starym zamku, a w noc poprzedzającą ostatnią walkę żegna się z żoną i Zagłobą , miasto poddaje się, a Wołodyjowski i Ketling, wierni złożonej przysiędze, wysadzają się w zamku , uroczysty pogrzeb bohaterów, na który przybywa hetman Sobieski, odbywa się w Stanisławowie . Problematyka Powieść drukowana w latach 1887-1888, wydanie osobne - 1888 r. Akcja toczy się na kresach wschodnich podczas wojny polsko-tureckiej za panowania Michała Wiśniowieckiego Kompozycja Początkowe rozdziały pełnią funkcję ekspozycyjną zarówno w stosunku do całości powieści jak i do jej części pierwszej: Trzy kręgi fabularne związane z różnymi miejscami pobytu głównych postaci; każdy stanowi odrębną całość o spójnej i zamkniętej kompozycji oraz własnej tematyce: Opowieść o miłości - 20 pierwszych rozdziałów, (dworek Ketlinga na Mokotowie) - środowisko średniozamożnej szlachty. Wydarzenia koncentrują się wokół perypetii miłosnych: Basi, Krzysi, Ketlinga, Wołodyjowskiego. W prowadzeniu intrygi niemałą rolę odgrywa Zagłoba. Opowieść o wojenno-awanturniczych przygodach (Dzikie Pola, stanica w Chreptowie). Na tle życia i wojennych uwikłań mieszkańców szczególnie wyraźnie rysuje się wątek tajemniczego Tatara - Azji. Jest on siłą sprawczą i przyczyną ciągu wydarzeń mających sensacyjno-przygodowy przebieg. Opowieść o oblężeniu i obronie Kamieńca. Obszernie wskazane tło wydarzeń oraz stosunki panujące w twierdzy, do której bohaterowie przenoszą się z woli Sobieskiego. Los bohaterów z części pierwszej splatają się ponownie, a wspólna śmierć Ketlinga i Wołodyjowskiego stanowi jakby klamrę spinająca wątki. Powieść kończy epilog. Narrator naświetla wydarzenia, które nastąpiły w rok po upadku Kamieńca (zwycięstwo Sobieskiego pod Chocimiem). Wątek romansowy a tło historyczne powieści Wątek romansowy stanowi podstawę powieści, jest więc znacznie obszerniejszy niż w poprzednich częściach Trylogii. Tłem dla niego są wydarzenia historyczne: okres bezkrólewia po nagłej abdykacji Jana Kazimierza. Elekcja w wyniku której na tronie zasiada (1669) Michał Korybut Wiśniowiecki; atak Tatarów i Turków (1672 r.), upadek Kamieńca opis zwycięstwa pod Chocimiem i wzmianka o zwycięstwie pod Wiedniem (1683 r.) osłabiają wrażenie klęski kamieńskiej. Bohaterowie Michał Wołodyjowski ma swój historyczny pierwowzór w Jerzym Wołodyjowskim, pochodzącym z drobnej szlachty podolskiej, znakomity rycerz kresowy, mąż Krystyny Jeziorkowskiej, 40-letniej wdowy po trzech mężach. Odbywał służbę w stanicy w Chreptowie i zginął w obronie Kamieńca Podolskiego, gdy z niewiadomych przyczyn nastąpił wybuch zgromadzonych w podziemiach zamkowych prochów. Pozostałe szczegóły z dziejów “małego rycerza” są fikcją literacką. Prawy Polak, patriota, dzielny rycerz, odważny i karny, “pierwszy żołnierz Rzeczypospolitej”. Mistrz w pojedynkach i na polu bitwy, szczególnie w prowadzeniu walk podjazdowych, niezrównany szermierz i dowódca . Postać niekiedy zabawna (niski wzrost, poruszanie wąsikiem); Typowy reprezentant XVII-wiecznej szlachty kresowej, przyzwyczajony od najmłodszych lat do trudów wojennych. Ma wrodzoną łagodność i dobroć, która pomaga mu w zdobyciu przyjaciół ; Nie zna się na sprawach publicznych, potrafi natomiast wiernie wykonywać rozkazy. Służąc pod komendą Jeremiego Wiśniowieckiego, staje się zwolennikiem prowadzonej przez niego polityki; “gospodarka, wojna i miłość” są trzema porządkami “jego żywota” ; Kocha się w wojnie, dysponuje dużym doświadczeniem, z jego porad wojskowych korzystają starsi rangą rycerze ; Broniąc Kamieńca woli wysadzić się wraz z przyjacielem w powietrze, by nie oddać zamku Turkom. Czyni to zgodnie ze złożonym ślubem. Indywidualne szczęście składa na ołtarzu ojczyzny; Uroczysty pogrzeb zostaje uświetniony wkroczeniem do kościoła hetmana Sobieskiego, powitanego przez księdza okrzykiem “Salvator” (scena ta jest zapowiedzią zwycięskiej bitwy pod Chocimiem) ; Sienkiewicz nazywa Michała “Hektorem Kamienieckim”, nawiązując do wojny trojańskiej (Hektor - najdzielniejszy obrońca Troi) i podnosząc w ten sposób rangę Wołodyjowskiego do wymiarów symbolicznych, czyniąc zeń reprezentantem każdej epoki i zapewniając mu uniwersalne trwanie . Basia “hajduczek” to wymarzona kandydatka na żonę Wołodyjowskiego. Wychowana wśród stepów na wschodnich kresach Rzeczypospolitej, ma żołnierską naturę (zabija Tatara, bierze udział w prawdziwej bitwie, dzielnie broni się przed Azją). Szlachetna, dzielna, o żywym temperamencie, trzpiot, patrzy na świat z humorem i daje sobie radę w każdej opresji ; Ma w sobie wiele godności i delikatności (ukrywa swą miłość), kiedy jednak Krzysia zawodzi nadziejom Michała, sama się mu oświadcza i komunikuje o tym rodzinie ; Po wyjściu za mąż nie odstępuje rycerza świadoma niebezpieczeństw, które jej grożą . Ketling, Szkot osiadły w Polsce. Rycerz, żołnierz, namiętny i rzewny kochanek . żyje miłością i dla niej, potrafi swoje uczucie ująć w słowa, czym zyskuje sobie przychylność płci niewieściej; Służy wiernie nowej ojczyźnie i nie waha się złożyć życia w ofierze . Krzysia w przeciwieństwie do Basi ma naturę bierną. Delikatna, szlachetna i poważna . Rozdarta pomiędzy nagłym uczuciem do pięknego Ketlinga, a obowiązkiem wobec Michała, któremu przyrzekła swą rękę, gotowa jest iść do klasztoru. Gdyby nie interwencja Basi nigdy nie zaznałaby krótkiego szczęścia w małżeństwie . Azja, syn Tuhaj-beja, wychowany wśród Tatarów litewskich, przyjął nazwisko Mellechowicza. Służy w chorągwi Lipków, zdobywa stopień oficerski, osiada na Ukrainie i marzy, by zostać hetmanem tatarskim . Dziki, porywczy i mściwy, zdolny jest do największych okrucieństw ; Pokochawszy Basię zapomina o względach etycznych i moralnych, gotowy jest siłą przymusić ją do odwzajemnienia uczuć ; Ponosi straszliwą karę na palu śmierci . Zagłoba to typowy Sarmata, w “Panu Wołodyjowskim” jest już starcem (ma ok. 90 lat). Postać sympatyczna, choć prezentująca wiele cech negatywnych. Urodzony żartowniś i łgarz, mistrz forteli, samochwała i spryciarz (jego wybiegi często ratują z opresji bohaterów powieści, zaś dowcipy wprowadzają do akcji elementy komizmu) . Z natury tchórzliwy, potrafi zdobyć się na prawdziwe bohaterstwo. Zagadnienia do omówienia Etos rycerski w “Panu Wołodyjowskim“ na podstawie słów i czynów głównego bohatera. Zagłoba jako żołnierz - samochwał i błazen - filozof. Czy Basia Wołodyjowska różni się od współczesnych kobiet? Wątek historyczny w “Panu Wołodyjowskim“. Rola i znaczenie “Trylogii“.

0 comments Author: admin Filled under: Streszczenia i opracowania
June
05

Balladyna Juliusza Słowackiego

Akt I Scena 1. Przybycie Kirkora do chaty Pustelnika. Kirkor, bogaty książę, prosi o radę w sprawie wyboru żony. Pustelnik to król Popiel III, który został podstępnie usunięty z tronu. Rządy obecnego króla są złe i przynoszą nieszczęścia, bowiem jego korona jest fałszywa (prawdziwą Popiel III ukrył w lesie). Kirkor podejmuje decyzję, że będzie prowadził walkę o tron dla Popiela III, lecz wcześniej chce założyć rodzinę. Pustelnik radzi mu, by poślubił dziewczynę z ludu. Scena 2. Goplana, nimfa wodna, budzi się ze snu. Jest zakochana w Grabcu, całuje się z nim. Ten nie odwzajemnia uczuć, bowiem kocha Balladynę. Królowa Gopła planuje zemstę i poleca Chochlikowi, by przeszkodził w spotkaniu kochanków, a Skierce każe doprowadzić Kirkora do chaty Wdowy. Scena 3. Kirkor w chacie Wdowy poznaje dwie dziewczyny: Balladynę i Alinę. Obie go zachwyciły i nie wie, którą ma wybrać. Wdowa, za podszeptem Skierki, proponuje, by poślubił tę, która pierwsza uzbiera dzban malin. Akt II Scena 1. Grabiec prowadzony przez Chochlika błąka się po lesie, aż w końcu zasypia. Goplana wypytuje Skierkę o zdarzenia w chacie Wdowy. Dowiaduje się o nocnej schadzce Balladyny z Grabcem. Karze Chochlika za złe wykonanie zadania, a Grabca zamienia w wierzbę. Alina i Balladyna wyszły zbierać maliny. Balladyna, która zebrała niewiele malin zabija siostrę. Świadkiem tego jest Grabiec zamieniony w wierzbę. Zamordowaną Alinę znajduje Filon, zakochuje się w niej i całuje ją. Goplana daje maliny Balladynie i sprawia, że na jej czole pojawia się czerwona plama. Scena 2. Kirkor i Wdowa czekają na dziewczyny. Przybywa Balladyna i oznajmia, że Alina uciekła z “jakimś obdartym młokosem“. Balladyna wychodzi za Kirkora. Akt III Scena 1. Chata Wdowy została spalona. Ludzie z wioski informują Grabca o tym, że Balladyna poślubiła Kirkora. Scena 2. Kirkor wyjeżdża na wyprawę wojenną. Balladyna zrywa kontakty ze swoim dawnym otoczeniem: nakazuje odprawić znajomych matki, którzy przyszli ją odwiedzić, nie wpuszcza do zamku Grabca. Scena 3. Kirkor za radą Pustelnika posyła żonie zapieczętowaną skrzynię z nakazem, by jej nie otwierała. W ten sposób chce sprawdzić jej lojalność. Balladyna udaje się do Pustelnika i prosi go o wyleczenie rany powstałej na czole. Starzec oznajmia, że dokona tego tylko Alina, którą on może zbudzić ze śmiertelnego snu. Balladyna nie godzi się na to i ucieka. Scena 4. Goplana, pragnąc zdobyć serce Grabca, zamienia go w króla dzwonków i wkłada mu na głowę koronę Popiela. Przekazuje mu władzę nad przyrodą, a on mówi jak będą wyglądać jego rządy. Scena 5. Kostryn, który podsłuchał rozmowę z Pustelnikiem, jest w posiadaniu tajemnicy Balladyny. Do zamku przybywa posłaniec ze skrzynią. Kostryn sugeruje, że może i on wiedzieć o zabójstwie Aliny i rzuca się na niego z mieczem. Balladyna pomaga mu w zabójstwie, zadaje posłańcowi ciosy nożem. Akt IV Scena 1. Uczta na zamku. Głodna i spragniona Wdowa wdziera się na salę. Balladyna wypiera się matki i każe wyrzucić ją za bramę. Goniec przynosi wiadomość o zwycięstwie Kirkora nad Popielem IV. Lud chce ogłosić go królem, lecz ten odpowiada, że zostanie nim właściciel korony Lecha. Balladyna widzi ducha Aliny i mdleje. Scena 2. Kirkor informuje Pustelnika, że wyrusza do Gniezna, by szukać skradzionej korony. Ten, kto się z nią zgłosi, będzie okrzyknięty złodziejem. Do Pustelnika przybywa Wdowa i żali się na swój los. Starzec postanawia, że gdy odzyska swój tron, ukarze wyrodną córkę. Scena 3. Skierka i Chochlik rozmawiają o figlach, które będą czynić. Scena 4 i 5. Balladyna zabija Grabca, ponieważ on posiada koronę. W ciemnościach panujących na wieży nie mogła znaleźć korony. Odnajduje ją Kostryn, który również chciał zdobyć ten symbol władzy. Ustalają, że wyruszą zbrojnie do Gniezna (Kostryn poznał zamiary Kirkora). Balladyna poleca zabić Pustelnika. Akt V Scena 1. Goplana opuszcza nadgoplańską krainę. Jest przerażona skutkami swych czarów. Scena 2. Kirkor pod murami Gniezna przygotowuje żołnierzy do walki. Wysłał posłańców po Pustelnika. Ci znaleźli starca powieszonego przed swoją chatą. Scena 3. Balladyna i Kostryn ruszyli do walki przeciwko Kirkorowi. Wygrywają bitwę, bowiem przekupili część żołnierzy. Kostryn zabija Kirkora i następnie przyprowadza ze stolicy posłów, niosących chleb i sól. Balladyna kroi przyniesiony chleb zatrutym z jednej strony nożem. Zatruty kawałek zjada Kostryn. Scena 4. Kostryn umiera. Zgodnie z prawem, nowy król przed koronacją musi odprawić sąd nad zbrodniarzami. Przed Balladyną stają kolejni oskarżyciele. Lekarz oznajmia, że Kostryn został otruty i domaga się skazania winnego. Filon prosi o ukaranie mordercy Aliny. Pojawia się Wdowa, która skarży się na wyrodną córkę. Gdy dowiedziała się, że wypędzenie matki karane jest śmiercią, chce opuścić zamek. Skargi jednak nie można wycofać. Wdowa zostaje poddana torturom, nie podaje imienia córki i umiera bez słowa. Za każdą zbrodnię, zgodnie z prawem, jest kara śmierci. Balladyna trzykrotnie wydaje taki wyrok, tym samym wydaje na siebie wyrok. Ginie rażona piorunem. Problematyka Słowacki napisał “Balladynę“ w 1834 roku (wydana została pięć lat później). W liście do matki tak wyjaśnia tytuł: “Sztuka cała podobna do starej ballady, ułożona tak, jakby ją gmin układał, przeciwna zupełnie prawdzie historycznej, czasem przeciwna podobieństwu prawdy“. Akcja utworu rozgrywa się w czasach prasłowiańskich, w których żył legendarny król Popiel, na terenach wokół jeziora Gopło: w chacie Wdowy, w lesie, na zamku Kirkora, w Gnieźnie. W utworze zawarta jest (choć ukryta pod “płaszczem ironii“) problematyka etyczna i psychologiczna związana ze zbrodnią i władzą. Wątki dramatu: A. polityczny: • w dramacie ukazana jest krwawa historia związana z walką o koronę Popiela i tron królewski; • jest to baśń o władzy, baśń pełna okrucieństwa i refleksji moralnych, które odsłaniają prawdy o naturze ludzkiej, o fascynującej sile zła, o magii władzy i mechanizmach nią rządzących. B. baśniowy: • wskutek działań Goplany świat fantastyczny i ziemski został zmieszany i przed Balladyną otwierają się wielkie możliwości ujawnienia własnej natury. Wiąże się to z awansem społecznym, lecz droga do niego wiedzie przez zbrodnie, przede wszystkim przez zbrodnie. • Skierka i Chochlik, poddani Goplany pomagają lub szkodzą człowiekowi; to oni kierują krokami Kirkora i doprowadzają do jego małżeństwa z Balladyną. • baśniowe też są dzieje Balladyny: dzięki czarom poślubia księcia, widzi ducha Aliny, po zabójstwie siostry nosi skazę na czole, umiera od pioruna zesłanego na siebie. Bohaterowie W “Balladynie“ występują dwa typy postaci: a. bohaterowie prawdopodobni: • Balladyna • córka ubogiej wieśniaczki, wdowy; piękna, czarnooka i ciemnowłosa dziewczyna; • jest arogancką i nieposłuszną córką, która bez litości wypędza swą matkę z zamku; • nieuczciwa, przebiegła, niewierna: ma romans z Grabcem, lecz gdy pojawia się nadzieja na poślubienie księcia, wyznaje mu miłość; • bezwzględna, okrutna, bezduszna: gnana pragnieniem wspaniałego małżeństwa popełnia pierwszą zbrodnię - zabija siostrę; w celu osiągnięcia władzy świadomie popełnia kolejne morderstwa; czyni to bez wyrzutów sumienia, bez lęków moralnych; stanowczo, bez liczenia ofiar padających po drodze prowadzi walkę o władzę; • wydaje na siebie wyrok - uzyskuje świadomość etyczną oraz zdolność oceniania czynów; • Alina • młodsza siostra Balladyny, równie piękna dziewczyna; ma jasne włosy i fiołkowe oczy; • nie tylko uroda odróżnia ją od siostry, ale i charakter oraz sposób postępowania w stosunku do matki; jest życzliwa, troskliwa, chętna do pracy; • byłaby zdolna pokochać Kirkora, a po zdobyciu lepszej pozycji społecznej nie zapomniałaby o swych najbliższych; • Wdowa • dobra i pracowita kobieta w podeszłym wieku; gorąco kocha swe córki, pragnie dla nich lepszego losu; • kiedy zostaje odtrącona przez Balladynę, woli umrzeć niż zdradzić jej imię i narazić na karę; • Kirkor • książę, który pragnie, aby na tronie zasiadł prawowity król; ruszył do walki z Popielem IV - władcą, który podstępem zasiadł na tronie; gdy odniósł zwycięstwo, nie wykorzystał go dla siebie, nie pragnie władzy; • dostrzega krzywdę narodu; • szlachetny rycerz poświęcający osobiste szczęście dla ojczyzny, po ślubie opuszcza małżonkę, by wyruszyć na wojnę; • marzy o spokojnym życiu u boku prostej dziewczyny; b. bohaterowie fantastyczni: • Goplana • królowa jeziora Gopło, nimfa wodna; • zakochuje się w człowieku, w Grabcu; • jest uosobieniem nadnaturalnej siły wywołującej zamieszanie w świecie ludzkim; miesza ludzkie losy; • widząc, jakie skutki wywołały jej działania, opuszcza nadgoplańską krainę, pozostawiając po sobie ciemną chmurę, z której padnie piorun zabijający Balladynę;

0 comments Author: admin Filled under: Streszczenia i opracowania
June
05

Mitologia - Bogowie

Zeus (Ojciec Niebios, Władca Piorunów) i jego żona Hera (Białoramienna). Bóg - ustanawiał prawa, rządził ciałami niebieskimi, zaś bogini była patronką kobiet. Hades (władca państwa zamarłych) i Persefona. Posejdon (władca mórz) i Amfitryta. Afrodyta - opiekunka miłości. Narodziła się z piany morskiej i do brzegu Cypru dopłynęła w muszli. Apollo - przewodnik Muz i opiekun wszelkich rzemiosł. Muza Imię Atrybut pieśni bohaterskiej Kalliope (Pięknolica) rylec i tabliczka do pisania historii Klio (Głosząca sławę) zwój pergaminu liryki Euterpe (Radosna) flet komedii Taleja (Rozkoszna) maska komiczna tragedii Melpomene (Śpiewająca) maska tragedii tańca Terpsychora (Kochająca taniec) wielka lira pieśni miłosnej Erato (Umiłowana) mała cytra hymnu i pieśni nabożnej Polihymnia odziana w zasłonę gwieździarstwa Urania (Niebiańska) globus astralny Ares - bóg wojny, okrutny i chwiejny w swoich sympatiach. Lubował się w okrucieństwie. Jeździł rydwanem zaprzężonym w rumaki: Bojaźń, Strach, Niezgoda i Mord. Artemida - bogini szczęśliwych łowów. Modlono się do niej o zdrowie i krzepkość. Bliźniacza siostra Apollina. Atena - bogini mądrości i rzemiosła. Demeter - bogini wszelkich prac rolniczych, jej imię znaczy: “gleba-matka” i za jej sprawą następują pory roku. Dionizos - tracki bóg płodności winnej latorośli. Kapłani delficcy przyjęli go do panteonu bogów olimpijskich i, by zaznaczyć jego równorzędność z Apollinem, zaczęli dzielić święty rok pytyjski na dwie części: apollińską i dionizyjską. Wędruje po świecie w towarzystwie satyrów, sylen, centaurów i menad. Cieszy się życiem i tę radość rozsiewa wokoło. Ze świąt na jego cześć wyprawianych, tzw. Wielkich Dionizjów, zrodził się teatr. Erynie uosobienie wyrzutów sumienia. Trzy siostry, ścigają złoczyńców na ziemi i w piekle tak długo, póki nie wypełnią należnej pokuty. Ich zadaniem jest pilnowanie sprawiedliwości. Hefajstos - bóg ognia i wszelkiego postępu, doskonały rzemieślnik. Hekate - dla jednych łaskawa bogini zsyłająca bogactwo, siłę i sławę dla innych - upiorna opiekunka czarów i czarownic. Helios - bóg Słońca. Budzi go pianie koguta, ptaka, który jest mu poświęcony. Poprzedzony przez Jutrzenkę wyrusza ze wschodu na złocistym rydwanie, by dotrzeć na zachód. Później przeprawia się na złotym promie przez rzekę. Hermes - opiekun handlu, herold olimpijski, czego symbolem jest laska z białymi wstążkami. Hestia - bogini domowego ogniska, nigdy nie bierze udziału w sporach lub wojnach, bowiem jej zadaniem jest strzeżenie dobra rodziny. Iris - boginka tęczy, pokojówka Hery, prawie nigdy nie sypiała, a poruszała się nawet szybciej niż Hermes. Mojry - uosobienie przeznaczenia ludzkiego. Trzy córki Nocy: Kloto - przędzie nić ludzkiego życia na wrzecionie, Lachezis - mierzy prętem długość nici, a Atropos - przecina ową nić, kończąc ludzkie życie. Nike - bogini zwycięstwa, towarzyszy bitwom i zawodom szermierczym, lecąc - zawiadamia o szczęśliwym triumfie. Pan - strzegł stad i pomagał myśliwym w łowach. Rogaty, brodaty, z ogonem i koźlimi nogami żył w Arkadii. W zasadzie był bardzo leniwy i najbardziej lubił drzemać w cieniu drzew. Dlatego wyrwany ze snu wydawał tak głośny krzyk, że włosy jeżyły się na głowie. Selene - bogini księżyca. Wierzono, że zsyła rosę, która w susze ratowała zbiory. Tanatos - bożek śmierci, Syn Nocy, pojawia się w pokoju konającego, by złotym nożem odciąć pukiel umierającemu i w ten sposób oddać go we władanie bogom podziemia. Temida - bogini prawa i porządku. Jako jedna z najstarszych bogiń znała rzeczy nieznane później zrodzonym, dlatego też była powiernicą Zeusa i jego doradczynią. Dzieje świata - za panowania Kronosa ludzie żyli w doskonale pięknym świecie, nie znali starości, czas spędzali na zabawach. Był to złoty wiek. W wieku srebrnym ludzie znacznie się zmienili, pojawili się prostacy i barbarzyńcy. Zeus postanowił zgładzić ziemian i na to miejsce powołać nowy rodzaj ludzki. Niestety w wieku brązowym również i to nowe pokolenie okazało się nieudane. Ludzie walczyli przeciwko sobie, zabijali się, a ich dusze zostały wygnane do Hadesu. Na ich miejsce bogowie stworzyli bohaterów. W epoce bohaterów zdarzały się wielkie czyny znane np. z mitów o Troi. Bogowie pomagali ziemianom (np. Demeter nauczyła człowieka uprawy ziemi, szlachetny Prometeusz - stworzył prawa i obowiązki, które gwarantowały sprawiedliwość i czyniły z ludzi istoty myślące i mądre).

0 comments Author: admin Filled under: Streszczenia i opracowania
June
05

Pan Tadeusz Adama Mickiewicza

Najwybitniejsze dzieło polskiego romantyka powstało w Paryżu, a praca nad nim trwała przez około dwa lata i została ukończona w 1834 roku. Pomysł “poematu sielskiego“ zrodził się zapewne w okresie pobytu Mickiewicza w Wielkopolsce, a jego realizacja szła opornie przede wszystkim ze względu na atmosferę panującą w Paryżu i kłopoty osobiste. O owej atmosferze, od której uciekał w świat “lat dziecinnych“, pisze poeta w Epilogu:

O tym-że dumać na paryskim bruku,
Przynosząc z miasta uszy pełne stuku
Przeklęstw i kłamstwa, niewczesnych zamiarów,
Zapóźnych żalów, potępieńczych swarów!
Tu także wyraża najgłębsze swoje marzenie:
O gdybym kiedy dożył tej pociechy,
żeby te księgi zbłądziły pod strzechy,
Tworząc poemat wyrosły ze szczerej tęsknoty za krajem, który mu, dawno niewidziany, w pamięci “…zawsze zostanie/ Święty i czysty jak pierwsze kochanie“. Treść utworu Miejscem wydarzeń jest Soplicowo i jego najbliższa okolica - ziemie litewskie leżące nad Niemnem (realna, określona geograficznie, zamknięta i uporządkowana określonymi punktami topograficznymi: dwór, sad, ogród, karczma, zaścianek, zamek, las. Swoisty mikrokosmos, centrum świata) Czas fabuły obejmuje: pięć dni lata 1811 roku oraz jeden wieczór i niecały dzień roku 1812. Liczne epizody sięgają do: wieku XVII: najazd szwedzki (ks. VI) i czasów Stanisława Augusta. Tłem historycznym wydarzeń jest epoka napoleońska. Gośćmi na zaręczynach Zosi i Tadeusza są legionowi dowódcy: Jan Henryk Dąbrowski, Karol Kniaziewicz, Ludwik Pac, Kazimierz Małachowski (zgranie rytmu historii i rytmu natury). Fabuła utworu toczy się wokół procesu o majątek (wątek główny). W chwili, gdy rozpoczyna się akcja konflikt zogniskował się wokół zamku. Historia konfliktu sięga roku, kiedy to w czasie wojny polsko-rosyjskiej, zwanej w poemacie “kościuszkowską“, Rosjanie oblegali zamek magnata Horeszki. Wówczas to Jacek Soplica, zubożały szlachetka, kierując się chęcią osobistej zemsty zabija Stolnika. Targowiczanie znaczną część dóbr magnackich nadają jego rodzinie, a resztę rozdzielają między wierzycieli. Nikt wówczas nie kwapił się z przyjęciem zamku, którego remont i utrzymanie wymagało znacznych nakładów finansowych. Wreszcie romantyczny “Panicz bogaty, krewny Horeszków daleki“, bo “po kądzieli“ (po matce), upodobał sobie ruiny. Wówczas jednak Sędzia (brat Jacka, zarządzający majątkiem), kierowany wrodzonym pieniactwem niespodziewanie równie gorąco zapragnął pozostać jego właścicielem. Rozpoczął się więc męczący proces. Z wątkiem tym nierozerwalnie związane są: dzieje Jacka Soplicy, który konflikt wywołał. Wraz z rozwojem akcji pojawia się kolejny wątek - pogmatwane losy miłości Tadeusza i Zosi przeplatające się z “polowaniem“ Telimeny na męża. Watek poboczny stanowi spór o charty. Księga I. Gospodarstwo. Tadeusz po dziesięciu latach nauki w Wilnie wraca do Soplicowa, do domu stryja. W swoim dawnym pokoju widzi przez chwilę dziewczynę . W Soplicowie jest wielu gości, którzy przyjechali tu w związku z procesem granicznym między Sędzią a Hrabią Horeszką o zamek, dawną siedzibę Horeszków. W czasie wieczerzy w sieni zamku, sędzia wygłasza mowę o grzeczności, a Podkomorzy o modzie . Tadeusz flirtuje z daleką krewną, Telimeną, którą uznał za ową przelotnie widzianą piękność. Myśliwi, Asesor i Rejent, spierają się o zalety swych chartów. Spór ma być rozstrzygnięty następnego dnia w czasie polowania na zające. Uczta dobiega końca. W nocy do Sędziego przybywa ksiądz Robak, bernardyn, z wiadomościami ze świata pogrążonego w wojnach napoleońskich . Księga II. Zamek. Rano ruszono na polowanie. Spóźniony Hrabia zatrzymuje się w zamku i słucha opowiadania Gerwazego o śmierci właściciela rezydencji, Stolnika. Zastrzelił go podczas napadu Moskali Jacek Soplica (brat Sędziego), któremu Stolnik Horeszko odmówił ręki swej córki . Hrabia obiecuje, że nie odstąpi Soplicom Zamku. Polowanie nie rozstrzyga sporu o charty. Towarzystwo wraca do dworu na śniadanie. Kłótnia Asesora i Rejenta zamienia się w kolejny zakład; znudzona Telimena proponuje grzybobranie. Księga III. Umizgi Hrabia skrada się do sadu i obserwuje tajemniczą dziewczynę wśród dzieci i ptactwa ; rozmowa z nią rozczarowuje go, więc kieruje się do lasu, gdzie mieszkańcy Soplicowa zbierają grzyby . Sędzia w “Świątyni dumania“ rozmawia z Telimeną o przyszłości Tadeusza i Zosi Horeszkówny, jej wychowanicy. Jacek Soplica, łożący pieniądze na wychowanie Zosi, życzy sobie, by młodzi się pobrali. Telimena jest przeciwna temu. Hrabia zachwyca się urodą Telimeny i rysuje rozmawiających. Potem rozmawia z nią na temat piękna włoskiego krajobrazu; Tadeusz potępia ich zachwyty, podkreślając piękno litewskich rejonów . Powrót do domu. Gajowy przynosi wiadomość, że w lesie pojawił się niedźwiedź. Księga IV. Dyplomatyka i łowy. Tadeusza budzi “zjawisko w papilotach“, w którym młodzieniec rozpoznaje wcześniej widzianą piękność . W karczmie ksiądz Robak opowiada drobnej szlachcie o Napoleonie, stara się im podsunąć myśl o zorganizowaniu powstania na Litwie . Przerwał rozmowę, bowiem dostrzegł Tadeusza pędzącego na polowanie i pośpieszył za nim. W puszczy trwa polowanie, w czasie którego ranny niedźwiedź atakuje Tadeusza i Hrabiego . Ratuje ich celny strzał Robaka . Polowanie kończy koncert Wojskiego na rogu i suty poczęstunek . W drodze Wojski snuje opowieść o Domejce i Dowejce . Księga V. Kłótnia. Telimena snuje plany matrymonialne wobec Tadeusza i przygotowuje Zosię do wejścia w świat. Przedstawia ją myśliwym, którzy właśnie wrócili do domu. Tadeusz poznaje Zosię; gdy dochodzi do sprzeczki z zazdrosną Telimeną, opuszcza salę. Młodzieniec przypadkowo spotyka Telimenę w “Świątyni dumania“ i ratuje ją z opresji . Wieczerza w zamku. Tadeusza gniewa kokieteria Telimeny i umizgi Hrabiego do Zosi. Pojawia się Gerwazy, zostaje wywołana kłótnia, która przeradza się w bójkę. Goście Sędziego wychodzą, a Gerwazy i Hrabia postanawiają zorganizować zajazd na Sopliców . Księga VI. Zaścianek. Sędzia wysyła Woźnego z pozwem do sądu grodzkiego przeciwko Hrabiemu i Gerwazemu, jednak po rozmowie z Robakiem zgadza się odstąpić od skargi. Protazy dociera do zamku i odczytuje pozew. Tu przybywa także Robak. Dowiadują się, że Hrabia na czele zbrojnych ruszył do zaścianka Dobrzyńskich. Dobrzyn. Szlachta udaje się na naradę do Maćka nad Maćkami. Księga VII. Rada. Narada w Dobrzynie. Pojawia się Gerwazy i opacznie tłumaczy słowa Robaka o “wymiataniu śmieci“. Jankiel i Maciek nad Maćkami próbują uspokoić podburzoną szlachtę. Nadjeżdża Hrabia, wszyscy udają się do karczmy, by później ruszyć w stronę dworu. Księga VIII. Zajazd. Wieczorem po rozmowie o dziwnych znakach na niebie goście idą spać . Ksiądz Robak wyznaje Sędziemu, że jest jego bratem i prosi, by w razie jego śmierci kontynuował pracę nad przygotowaniem do powstania na Litwie . Tadeusz myśli o ucieczce przed miłosnymi komplikacjami do wojska. Spotyka Telimenę, która robi mu wyrzuty, że ją uwiódł, a teraz odtrąca. Młodzieniec, dochodząc do wniosku, że nie ma prawa stawać na drodze Hrabiemu i Zosi, postanawia się utopić. Tadeusz nad stawem wpada w ręce Hrabiego, który po chwili opanowuje dwór. Do Soplicowa nadjeżdża szlachta i urządza ucztę; Protazy ucieka, zdobywcy zasypiają. Księga IX. Bitwa. Nocą nadjeżdżają Moskale i wiążą śpiącą szlachtę . Rano przybywa ksiądz Robak i namawia rosyjskich oficerów na obficie zakrapiane śniadanie . Przebrana za chłopów szlachta uwalnia więźniów. Rozpoczyna się bitwa z Moskalami, w czasie której Tadeusz odznacza się celnością strzałów, a Robak poświęceniem (ratuje życie Gerwazemu, a sam zostaje ranny) . Porażka Moskali. Księga X. Emigracja. Jacek. Zrywa się burza . Drogi zostają zalane, mosty zerwane, więc wieść o walce nie może rozejść się zbyt szybko. Trwa narada u Sędziego. Kapitan Rykow obiecuje świadczyć w śledztwie, że bitwa została wywołana przypadkowym strzałem majora Płuta. Najaktywniejsi w walce muszą uciekać do Księstwa Warszawskiego. Tadeusz oznajmia Sędziemu, że poślubi Zosię, gdy odznaczy się czynami wojennymi . Zosia na pożegnanie wręcza mu obrazek św. Genowefy i relikwiarzyk , Telimena przypina Hrabiemu wstęgę. Spowiedź Robaka. Śmiertelnie ranny ksiądz wyznaje Gerwazemu, że jest Jackiem Soplicą i opowiada mu swe dzieje. Gerwazy wybacza mu . Przybywa posłaniec z wieścią, że Francja wypowiedziała Rosji wojnę. Jacek Soplica umiera. Księga XI. Rok 1812. Wiosna 1812 roku . Na Litwę wkraczają wojska napoleońskie, a z nimi uciekinierzy, teraz polscy żołnierze. W Soplicowie zatrzymują się generałowie Dąbrowski, Kniaziewicz, Małachowski, Giedrojć i Grabowski. Odbywa się rehabilitacja ś.p. Jacka Soplicy . W Soplicowie odbywają się zaręczyny Tadeusza i Zosi, Asesora i Hreczeszanki, Rejenta i Telimeny. Rozstrzyga się spór o charty. Zosia pojawia się w stroju narodowym , Telimena zaś spóźnia się. Księga XII. Kochajmy się. Uczta. Goście podziwiają serwis Wojskiego , służba podaje staropolskie potrawy . Pojawia się Telimena z Rejentem ubranym w strój francuski, co wywołuje oburzenie. Tadeusz i Zosia uwalniają swoich włościan od pańszczyzny. Koncert Jankiela . Tańce rozpoczynają się polonezem, który prowadzi w pierwszej parze Podkomorzy z Zosią . Kompozycja i charakterystyka gatunku Utwór jest dziełem łączącym cechy wielu gatunków literackich: gawędy szlacheckiej (narrator przyznaje się do niewiedzy, wprowadza nawiasowe uwagi, w których chwali lub gani bohaterów przyjmując punkt widzenia jednego z nich), baśni (przypisywanie przyrodzie cudowności, np. opis matecznika, ogrodu, astronomii Wojskiego), powieści psychologicznej (wszechwiedzący narrator ukazuje psychiczne i społeczno-historyczne czynniki wpływające na działania bohaterów), poezji lirycznej (narrator zamienia się w podmiot liryczny wyrażający swoje uczucia. Tu: oda), parodii romansu (miłosne perypetie Tadeusza i Telimeny), powieści historycznej (opisy wydarzeń wojennych), poematu heroikomicznego (sceny walki z Moskalami) łączy tragizm (spowiedź Jacka Soplicy) z komizmem (rada w zaścianku, zaloty Hrabiego do Zosi), realizm (opis uczty) z liryzmem (opisy przyrody). Nie można więc nazwać “Pana Tadeusza“ epopeją w rozumieniu czysto teoretycznym. Poemat ten stał się nim dzięki temu, że za takową zechciał go uznać naród. Ukazuje bowiem: bohaterskie czyny wybitnych postaci, rysuje wielobarwną panoramę życia, bohaterem zbiorowym uczyniony w nim został naród polski, ukazuje przełomowy moment w życiu owego narodu: zwaśniona społeczność rodowa jednoczy się przeciwko narodowemu wrogowi, przy czym chłopi podniesieni zostają do godności członków narodu, znajdujemy w nim spolszczone aluzje do tradycyjnego wzorca eposu - liczne inwokacje, w tym do Ojczyzny i do Matki Boskiej, co odzwierciedla charakterystyczny dla społeczności kult, Utwór napisany został: trzynastozgłoskowcem ze średniówką po siódmej sylabie, o parzystych rymach; wierszem stychicznym umożliwiającym epicką rozlewność i potoczystość opowieści; językiem plastycznym, eksponującym ruch i barwę; z charakterystyczną dla Mickiewicza hiperbolizacją opisywanych zjawisk; dzięki nadaniu przyrodzie cech ludzkich, a ludziom - cech świata zwierząt, roślin i zjawisk natury - obydwie przestrzenie przenikają się nawzajem tworząc duchową jedność (np. bitwa po której następuje burza; opis dwu stawów i spotkanie pokłóconych kochanków) Bohaterowie Soplicowie: Sędzia - dobry Polak, dbający o zachowanie tradycji, mądry rozważny, troszczy się o poddanych i o gospodarstwo, Jacek Soplica (jego zmarła żona pojawia się tylko w opowiadaniu Jacka (ks. X)); występuje w przebraniu jako Ksiądz Robak - ubogi szlachcic, przystojny, pełen fantazji, odważny, początkowo hulaka, potem ofiarny, bezinteresowny bernardyn, poświęcił życie sprawie narodowej, wyzbył się egoistycznych ambicji, Tadeusz - syn Jacka, niedoświadczony młodzieniec, patriota, obowiązek wobec ojczyzny przedkłada nad małżeństwo Wojski Hreczecha - daleki krewny, wspaniały organizator polowań i gawędziarz, Telimena - zwana przez Tadeusza “ciocią“, pokrewieństwo wątpliwe, “dojrzała“ kobieta, która udaje młodą, sprzyja cudzoziemszczyźnie, ma “romantyczną duszę“, Woźny Protazy Brzechtalski, - Woźny trybunału, bardzo kocha swoją pracę, z namiętnością przegląda stare księgi sądowe, Podkomorzy - docenia waleczną postawę młodzieży, ośmiesza cudzoziemszczyznę, świetny dyplomata, Rejent Bolesta, Asesor - wiecznie gotowi do sporów goście Sopliców Horeszkowie: Stolnik (zabity przez Jacka Soplicę) - bogaty magnat, wyrachowany polityk, dla zysków politycznych wykorzystał Jacka i poświęcił Ewę, Ewa - z woli ojca poślubiona Wojewodzie, zmarła na Syberii, Zosia - córka Ewy, młoda panienka, prawie dziecko, wzór cnót, skromna, odrzuca obce mody, akceptuje pomysł uwłaszczenia chłopów, Hrabia - daleki krewny, światowiec, podróżnik, miłośnik malarstwa, wrażliwy, angażuje się w pomoc ojczyźnie, Gerwazy - klucznik Horeszków, zażarty wróg Sopliców, przebiegły, sprytny, potrafi manipulować szlachtą, ale też wielkoduszny, przebacza swemu wrogowi
Problematyka W “Panu Tadeuszu” Mickiewicz dokonuje swoistego sądu nad dawną Polską. Oskarża szlachtę o: dumę i pychę (Stolnik poświęcił szczęście córki, bywał bezwzględny w kaptowaniu zwolenników i odrzucaniu niepotrzebnych już stronników; ponad wszystko cenił sobie dumę rodową i wpływy. Ginie zamordowany przez Jacka porwanego szalonym gniewem do którego go wcześniej sprowokował), warcholstwo (Jacek nie zna granic swojej fantazji kawalerskiej; Gerwazy prowokuje bójkę w zamku), anarchię (brak autorytetu władzy, rozpędzanie sejmików - opis serwisu Wojskiego), przedkładanie prywaty ponad interes publiczny (Gerwazy niszczy plany Robaka, Jacek zabija Stolnika, gdy ten broni się przed Moskalami, Sędzia przyjmuje majątek Horeszki z rąk zaborcy) kłótliwość Jednocześnie poeta idealizuje obraz przeszłości narodowej: ekspiacja Jacka (walką z bronią w ręku, przywdzianiem sukni mnisiej i działalnością emisariusza odkupił dawne grzechy; dwukrotnie własną piersią osłania “ostatniego Horeszkę“ i Gerwazego; umiera w wyniku odniesionych ran szczerze wyznawszy swe winy Gerwazemu i bratu; symbol odrodzenia narodu) rezygnacja z zemsty i przebaczenie (postawa umierającego stolnika, który wybacza Jackowi, reakcja Gerwazego na spowiedź Jacka), umiłowanie kraju ojczystego (Tadeusz wysławiający piękno litewskiej przyrody; udział Horeszki w wojnie o konstytucję majową; reakcja szlachty na wieść o Napoleonie; koncert Jankiela; przywiązanie do tradycji i obyczaju - Soplicowo centrum polszczyzny; gotowość do służby ojczyźnie) solidarność wobec zagrożenia bytu narodowego (przekształcenie się zajazdu w bitwę z Moskalami), młode pokolenie realizujące idee wolności i równości (uwłaszczenie chłopów przez Tadeusza i Zosię) W efekcie tych zabiegów “Pan Tadeusz” przedstawia obraz szlacheckiego raju, w którym życie toczy się w harmonii z naturą, a historia nie jest siłą niszczącą. Dominuje mit kraju lat dziecinnych i idealizacja natury. Humor osłabia tragizm i zmienia groźne wady w śmiesznostki. Brak w tekście zapowiedzi klęski wyprawy Napoleona na Moskwę. Swoiste mitologizowanie Polski szlacheckiej, świadomość odchodzenia w zapomnienie tego wszystkiego, co stanowiło istotę świata szlacheckiego, podkreśla przymiotnik “ostatni” (Woźny, Wojski, Stolnik, Gerwazy, Podkomorzy, Hrabia, reprezentanci szlachty zaściankowej; zajazd, uczta, serwis, polonez itp.) Soplicowo centrum polszczyzny Kultywowanie obyczajów szlacheckich jest w poemacie dowodem na przywiązanie do tradycji narodowej, a zatem dowodem najwyższego patriotyzmu: głębokie poszanowanie stanowiska, wieku i płci (mowa Wojskiego o grzeczności, sposób siadania i wstawania od stołu, kolejność mówienia), kultywowanie “prostych” domowych zachowań, tradycyjne podtrzymywanie dawnych rycerskich zajęć (polowanie), poszanowanie włościan i żydów, strój (kontusz, żupan). Zagadnienia do omówienia Świat przedstawiony “Pana Tadeusza“ i sposoby jego realizacji. Prezentacja postaci. Obraz szlachty. Problem walki narodowowyzwoleńczej. Jacek Soplica. Wizja historii. Przyroda i wartości artystyczne.

0 comments Author: admin Filled under: Streszczenia i opracowania
June
05

Bolesław Prus, Nowele

Spośród pisarzy pozytywizmu parał się nowelistyką najdłużej i ze zmiennym powodzeniem. Ale stopniowo wypracował Prus w swoich utworach własny styl budowania rzeczywistości literackiej. Ów styl to: rygorystyczna oszczędność w doborze szczegółów, przewaga relacji skrótowej i charakteryzującego dialogu nad opisami, krótkie wstawki liryczne lub akcenty ironii, obok nieraz niewyszukanego i rubasznego żartu. Jednym z naczelnych motywów nowelistyki Prusa jest urzeczywistnianie się istoty moralnej bohatera w czynie altruistycznym (np. “Michałko”). Bohatera ludowego przedstawiał głównie od zewnątrz, w działaniu i wypowiedziach, nieco jednostronnie eksponując jego prostoduszność, natomiast wielkie zasługi położył w subtelnej analizie psychiki dziecięcej (np. “Anielka”, “Grzechy dzieciństwa”). “Powracająca fala“. Gotlieb Adler jest właścicielem fabryki tkanin bawełnianych, której dorobił się ciężką pracą i skąpstwem. Aby spłacić długi ukochanego syna Ferdynanda, obniża robotnikom płace i zwalnia fabrycznego lekarza. Staje się to przyczyną śmierci Kazimierza Gosławskiego, zdolnego ślusarza zbierającego pieniądze na własny warsztat. W chwili zamroczenia, wywołanego zmęczeniem, ulega on wypadkowi. Z tego powodu sędzia gminy, Zapora, odmawia podania ręki Ferdynandowi, co doprowadza do pojedynku. Młody Adler ginie, a jego zrozpaczony ojciec w napadzie szaleństwa podpala fabrykę. “Kamizelka“ doskonałe studium miłości, cierpliwości i wytrwałości dwojga bohaterów: urzędnika i jego żony. Kamizelka, pozornie martwy przedmiot staje się symbolem ważnych i bolesnych spraw ludzkich, cząstką miłosnego życia. Autor, podkreślając, iż więzi rodzinne stanowią najcenniejszą wartość w życiu, odwrócił sens moralny kłamstwa, tu staje się ono wartością pozytywną. “Omyłka“ - jest reminiscencją udziału Prusa w powstaniu styczniowym (szesnastoletni Olek uciekł do oddziału powstańczego, ranny dostał się do twierdzy w Lublinie, skąd z wielkim trudem wydobyli go opiekunowie). Jest to widziana oczami dziecka - siedmioletniego Antka, historia starca, człowieka powieszonego w czasie powstania styczniowego za rzekome szpiegostwo. W rzeczywistości walczył w powstaniu listopadowym, ale na emigracji wzbudził ku sobie niechęć i nieufność krytycyzmem wobec nierozważnych zrywów narodowych. Gdy wrócił do kraju okrzyknięto go sprzedawczykiem i szykanowano (scena obrzucenia kamieniami, symboliczne rozbicie naczynia w którym jadł). Choć uratował rannego powstańca (brata narratora), został stracony wskutek oskarżenia rzuconego przez tchórza-kasjera, który pomówił go wobec zbrojnych. Prus pochwala realizm polityczny prezentowany przez skazanego, a potępia zarówno program orientacji profrancuskiej (oczekiwanie pomocy od zagranicznych sprzymierzeńców), jak i postawę społeczeństwa, które daje posłuch pomówieniom.

0 comments Author: admin Filled under: Streszczenia i opracowania