Archive for the Pojęcia category.

Apokalipsa

Apokalipsa - to wypowiedź biblijna opisująca tajemnice czasów ostatecznych i wyjaśniająca sens dziejów ludzkości i świata. Podobne apokaliptyczno - prorockie teksty znajdują się w Starym Testamencie, w Księdze Daniela i Księdze Izajasza (Iz, 24 - 27). Apokalipsa zapowiada koniec świata i dzień Sądu Ostatecznego. Jezus Chrystus pojawi się jako Pantokrator, władca świata. Objawienie ujęte jest w formę siedmiu wizji poprzedzonych siedmioma listami skierowanymi do siedmiu Kościołów symbolizujących całe chrześcijaństwo. intronizacja, a potem gloryfikacja Jezusa - odkupiciela i Zbawcy całej ludzkości, którego symbolem jest Baranek paschalny. Intronizowany ma zapieczętowaną siedmioma pieczęciami Księgę żywota. Kolejne łamania pieczęci określa zbliżanie się dnia sądu; wizja sądu ostatecznego; wizja niewiasty obleczonej w słońce, nękanej przez siedmiogłowego smoka; wizja opisująca siedem plag zesłanych na grzeszników; walka baranka ze smokiem; wizja opowiadająca o tysiącletnim królestwie Chrystusa; wizja ukazująca mieszkańcom ziemi wnętrze niebieskiego Jeruzalem. Badacze tekstu zwracają uwagę, że język oraz styl Apokalipsy wywodzą się z żydowsko - apokaliptycznej myśli i jej językowych środków wyrazu, stąd zaskakujące bogactwo obrazów i symboli oraz charakterystyczna mistyka liczb (siedem listów, pieczęci, trąb, znaków, czasz i plag, wizji Babilonu, wizji dopełnienia). Wiele znaków i symboli apokaliptycznych utrwaliło się w świadomości społecznej i kulturze powszechnej. Greckie litery Alfa i Omega są symbolem Boga (“Jam jest Alfa i Omega, mówi Pan Bóg“, Ap. 1,8) - są to pierwsza i ostatnia litera w alfabecie greckim i symbolizują Boga jako praprzyczynę i cel ostateczny. “Niewiasta obleczona w słońce“ przedstawiona w 12 rozdziale, symbolizuje Matkę Bożą, dlatego też w sztuce kościelnej przedstawiana jest z 12 gwiazdami wokół głowy (symbol dwunastu pokoleń Izraela). W postaci tej upatruje się też symbolu ludu Bożego. Smok atakujący Niewiastę wyrażać ma walkę szatana z Kościołem na przestrzeni wieków. Popularną wizją są czterej jeźdźcy Apokalipsy. Pierwszy - na białym koniu - symbolizuje zwycięstwo Ewangelii. Drugi - na koniu barwy ognia - to symbol wojny, trzeci - na koniu czarnym, z wagą w ręku - symbol głodu i czwarty na koniu trupio bladym oznacza śmierć. Zanim nastąpi dzień gniewu (dies irae) Bożego, pojawią się zwiastuny w postaci klęsk, jak wspominane konie Apokalipsy. Spadnie grad i ogień i spłonie trzecia cześć ziemi; spadnie gwiazda Piołun i pomrze wielu ludzi, bo rzeki staną się gorzkie, itd.

0 comments Author: admin Filled under: Pojęcia

Apokryf

Apokryf to anonimowy tekst związany tematycznie z “Biblią“, nie należący do ksiąg kanonicznych. Literatura tego typu rozwijała się zwłaszcza w II-III wieku, uzupełniając “Biblię“ licznymi szczegółami i epizodami, atrakcyjnymi beletrystycznie, ale często sprzecznymi z zawartością tekstów kanonicznych. Szczególnie popularne były apokryfy biograficzno-historyczne skupione wokół Chrystusa i innych postaci z Ewangelii, głównie Matki Boskiej. Spolszczenia apokryfów przyniósł wiek XV. Rozmyślania przemyskie (żywot najświętszej Rodziny) Utwór uznany za “romans duchowny“ osnuty na tle życia Świętej Rodziny. Pochodzi z drugiej połowy XV wieku. Tekst oparty na literaturze apokryficznej dotyczącej życia Chrystusa. Znany przekaz (około 1500 roku) liczy 426 kart i jest zapewne odpisem dawniejszego, z połowy XV wieku. Autorem tekstu był duchowny, a rzecz swą skompilował z wielu popularnych apokryfów. Część pierwsza “Rozmyślania“ traktuje o Marii, Józefie cieśli i dzieciństwie Jezusa, zaś druga (urwana na scenie przed Piłatem) stanowi wykład o Męce Pańskiej (motywy pasyjne) oparty na ewangelistach. Autor stosuje różne techniki pisarskie, np. do żywej opowieści narracyjnej wplata partie dialogowe, z dużą delikatnością opisuje urodę Marii, wprowadza tok refleksji. Opowiada tak, jakby przedstawiał codzienne życie i jego stosunki. Bogactwo szczegółów i realiów, plastyka opisów, umiejętność tworzenia prostych i sugestywnych scen, to cechy tej niezwykłej powieści.

0 comments Author: admin Filled under: Pojęcia

Biblia

Biblia, czyli Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, to zbiór ksiąg religijnych judaizmu i chrześcijaństwa. Składają się na nią 73 księgi: 46 Starego Testamentu i 27 Nowego Testamentu, i zestaw ten jest kanonicznie nienaruszalny. Księgi te pisane były w ciągu wieków przez różnych autorów. Oryginalne teksty zostały spisane w trzech różnych językach: hebrajskim, aramejskim i greckim. Materię “Starego Testamentu” stanowią wydarzenia z doby poprzedzającej przyjście Chrystusa na świat i wykład wiary tzw. Starego Zakonu. Zbiór zaczyna “Pięcioksiąg”, przypisywany prawodawcy i wodzowi narodu izraelskiego, Mojżeszowi, a w skład wchodzą Księgi: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa. Pierwsza część Księgi Rodzaju opowiada o powstaniu świata, stworzeniu człowieka, wygnaniu z raju Adama i Ewy, ich synach Kainie i Ablu, potopie i Noem, a kończy ją opowieść o wieży Babel. Druga część Księgi Rodzaju obejmuje historię Patriarchów, protoplastów narodu wybranego, aż do pobytu Izraelitów w Egipcie. Kolejne: “Księgi Historyczne”, przedstawiają dzieje narodu izraelskiego, a “Księgi Mądrościowe” (dydaktyczne) - między innymi prezentują: — przypowieść o Hiobie, — niepowtarzalny zbiór pieśni lirycznych, “Psalmów”, przypisywanych królowi Dawidowi, — monolog filozoficzny kaznodziei - Koheleta ze słynnym refrenem “Marność nad marnościami”, — odczytywaną jako liryczny poemat symboliczny, alegorię miłości oblubieńczej Boga i duszy ludzkiej, “Pieśń nad Pieśniami”. Księgi “Nowego Testamentu” opowiadają dzieje Chrystusa i Rodziny Świętej, mówią o działalności Apostołów już po śmierci Chrystusa. Wykładają nauki Chrystusowe. Do kanonu należą: “Księgi historyczne”, na które składają się: — Ewangelie, w dosłownym tłumaczeniu: “radosne wieści, dobre nowiny”, według trzech synoptyków: św. Mateusza, Marka i łukasza oraz czwarta, w powszechnym mniemaniu najpiękniejsza, najoryginalniejsza i najgłębsza, św. Jana: opisy cudów Jezusa, oraz historia jego męki — Dzieje Apostolskie, przedstawiające apostolską działalność świętych Piotra i Pawła, obrazujące rozpowszechnianie się idei chrześcijaństwa, spisane prawdopodobnie przez św. łukasza, ucznia tego ostatniego oraz 21 listów apostolskich, w tym aż 14 pisanych przez św. Pawła, a 7 przez innych Apostołów.— Księga prorocza, czyli Apokalipsa (objawienie) napisana przez św. Jana. Czas powstania Biblia powstawała w ciągu wieków i przyjmuje się, że najstarsze teksty Starego Testamentu powstały w XIII wieku p.n.e., a najmłodsze, pochodzące z wieku I p.n.e. Księgi Nowego Testamentu umieszcza się przedziale od 51 do 96 roku po narodzeniu Chrystusa. Biblia zajmuje niezwykłe miejsce w kulturze świata stając się źródłem kultury europejskiej. W sferze moralnej przyjęto powszechnie uznawać prezentowane w niej przykazania dekalogu za podstawę stosunków międzyludzkich. W sferze kulturowej stała się inspiracją dla literatury, rzeźby, malarstwa i muzyki; skarbcem wzorów osobowych i postaw, fabuł, wątków i motywów, metaforyki i stylistyki. Dzieło powszechnie znane, interpretowane i wykorzystywane stanowi wspólny repertuar środków wyrazowych, które poprzez literaturę weszły do języka potocznego. Przekłady Najdawniejszym tłumaczeniem Starego Testamentu pochodzącym z III-II wieku p.n.e. jest Septuaginta, czyli tłumaczenie “siedemdziesięciu”. Był to przekład na język grecki sporządzony w Aleksandrii dla żydów nie władających innym językiem. Pełnego przekładu Biblii na język łaciński, zwanego Wulgatą, dokonano na przełomie IV i V wieku n.e. Przypisuje się go św. Hieronimowi. Sobór trydencki obradujący w XVI wieku uznał ten przekład za tekst obowiązujący w kościele rzymsko-katolickim. Na języki narodowe tłumaczono Pismo święte już w wiekach średnich. Z doby tej dochowały się dwa pełne tłumaczenia najpiękniejszej księgi, Psałterza: “Psałterz floriański” z końca wieku XIV i “Psałterz puławski”, najprawdopodobniej z początku XVI wieku. Istniało też tłumaczenie Biblii z wieku XV noszące nazwę Biblii królowej Zofii lub szaroszpatackiej. Prawdziwy renesans przekładów Pisma św. zaczął się w XVI wieku, co przede wszystkim było związane z reformacją. Zaczęto od Psałterza. Do najwybitniejszych tłumaczeń psalmów Dawida należą: przekład całości prozą Mikołaja Reja znany z wydania w roku 1555, zapewne nie pierwszego niezwykle piękne tłumaczenie wierszem Jana Kochanowskiego, które po ukazaniu się w 1580 roku. “Melodii na Psałterz polski” Mikołaja Gomółki, na trwałe zagościło w kościołach katolickich i protestanckich. Z czasem sięgnięto do Nowego Testamentu. Pierwsi zabrali się do tego luteranie z Prus Wschodnich. W latach 1551-1553 pojawiły się, ogłaszane częściami, począwszy od czterech Ewangelii, tłumaczenia Jana Murzynowskiego. Pierwsze całkowite anonimowe tłumaczenie całego Nowego Testamentu wyszło w 1556 roku u Szarffenberga w Krakowie. Wreszcie podjęto trud tłumaczenia całej Biblii, którego efektem stały się przekłady: katolicki - Biblia Jana Leopolity (1561), kalwiński - Biblia brzeska, czyli radziwiłłowska (1563), ariańsko-socyniański - Biblia nieświeska, Szymona Budnego (1572). Przełom wieków XVI i XVII przyniósł pełne katolickie tłumaczenie Pisma św. zwane Biblią Wujka (1599). O wadze tej pracy może świadczyć fakt, że przekład ten zastąpiony został w liturgii Kościoła dopiero w okresie II Watykańskiego Soboru Biblią Tysiąclecia wydaną w 1965 roku. Luteranie już w wieku XVII (1632) doprowadzili do skutku własne tłumaczenie zwane Biblią gdańską. Zagadnienia do omówienia Czas powstania “Biblii“, tłumaczenia na języki narodowe. Na czym polega artyzm “Biblii“? Biblijne a mitologiczne pochodzenie człowieka. Związki frazeologiczne wywodzące się z “Biblii“.

0 comments Author: admin Filled under: Pojęcia

Biblia - wprowadzenie

Biblia czyli Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, to zbiór ksiąg religijnych judaizmu i chrześcijaństwa. Składają się na nią 73 księgi i zestaw ten jest kanonicznie nienaruszalny. Księgi Biblii pisane były w ciągu wieków przez różnych autorów. Najstarszy papirus z fragmentami “Ewangelii św. Jana odnaleziony w Egipcie, pochodzi z lat 98-138. Najstarsze teksty najprawdopodobniej powstały w XIII wieku p.n.e., najmłodszymi są: “Ewangelia” i “Apokalipsa św. Jana. Oryginalne teksty zostały spisane w trzech różnych językach: hebrajskim, aramejskim i greckim. Nowy Testament - w języku greckim, oprócz Ewangelii św. Mateusza, prawdopodobnie napisanej po aramejsku. Księgi zawierające teksty prawne łączono z imieniem proroka Mojżesza (twórcą prawa izraelskiego), księgi tzw. mądrościowe (najpiękniejsze literacko) - z królem Salomonem, hymny i psalmy - z królem Dawidem.

0 comments Author: admin Filled under: Pojęcia

Hagiografia

W czasach Bolesława Chrobrego pojawiają się pierwsze utwory pisane w języku łacińskim. Są to teksty hagiograficzne (żywoty świętych) pisane przez cudzoziemców, między innymi: trzy żywoty św. Wojciecha, zakonnika pochodzenia czeskiego, który zginął w trakcie wyprawy misyjnej do Prus, w roku 997. Są to teksty będące odmianą biografistyki parenetycznej, ponieważ kreowały postacie, które wyróżniały się cnotami godnymi naśladowania. Akcentują ideał ascezy i pokory, podkreślają wartość męczeńskiej śmierci poniesionej za wiarę. Wzorem jest dla nich literatura zachodnia, w której popularyzowana była postać świętego - ascety, człowieka wyrzekającego się majątku, szczęścia osobistego, znoszącego w pokorze cierpienia, wiodącego, pomimo pańskiego pochodzenia, życie skromne i pełne pobożności, opromienione dobrocią, miłością lub surowe, poddane licznym próbom i nakazom. Znana była w Polsce księga hagiograficzna zwana “Złotą legendą“ Jakuba de Voragine. (Tytułowa “Legenda“ - w dosłownym tłumaczeniu oznacza: “to, co godne czytania“). Zachował się z niej piętnastowieczny przekład polski jednego fragmentu, “żywot św. Błażeja“. W wieku XIII kontynuatorem tego typu literatury jest Polak, dominikanin Wincenty z Kielczy na Śląsku opolskim, autor dwu poetyckich żywotów św. Stanisława ze Szczepanowa, biskupa. Dalsza hagiografia łacińska, głównie czternastowieczna, stanowi materiał do poznania dziejów narodowych, jeżeli dotyczy świętych polskich. Występuje w niej nurt dominikański, np. żywot św. Jacka i franciszkański, np. żywot błogosławionej Kingi. Legenda o św. Aleksym Utwór pochodzący z połowy XV wieku (zachowana kopia rękopisu w języku polskim pochodzi z 1454 roku) najpełniej wyrażający ideały średniowieczne. Kult św. Aleksego szerzył się również w Polsce, głównie na Mazowszu, gdzie powstał utwór. Popularność św. Aleksego “męża pobożnego“, który wyrzekł się majątku, wysokiego urodzenia oraz osobistego szczęścia i, opuściwszy dom i żonę, udał się na tułaczkę, stał się pątnikiem, żebrakiem - wiązała się nie tylko ze średniowiecznym ideałem ascetycznej świętości, ale też z ludowymi wyobrażeniami religijnymi, które cechowało przywiązanie do demokratycznych ideałów chrześcijaństwa. Aleksy stał się patronem biedoty, żebraków i pątników. “Legenda… “ głosiła pochwałę ubóstwa, wyrzeczenie się dóbr materialnych i szczęścia osobistego, ideał pokory i posłuszeństwa wobec nakazów religijnych, wskazywała drogę zbawienia poprzez umartwianie się i pokorne znoszenie przeciwności losu. Kwiatki św. Franciszka Zbiór opowieści o życiu św. Franciszka. Ich narrator jest anonimowy. Można się jedynie domyślać, że był to uczeń, ponieważ przytacza dosłownie wypowiedzi mistrza, cytuje nawet jego niektóre kazania. Tekst przypomina w pewnym stopniu utwór hagiograficzny, wzorowany na starożytnym żywotopisarstwie. Jest jednak daleki od ascezy. Składa się z 4 części: Część pierwsza to prolog “Pieśń słoneczna".  Rozdziały I-LIII są opowieścią o życiu bohatera, który na wzór Chrystusa zgromadził wokół siebie dwunastu braci - synów bogatych rodzin. Ci synowie, bogatych szlachetnych rodów, dobrowolnie wzgardziwszy dobrami doczesnymi, ciężko pracowali na swe utrzymanie, a zarobione pieniądze oddawali ubogim. Św. Franciszek najwyższą miłością obdarza Boga (modli się żarliwie, rozmawia, widzi Go) i wszystko, co Bóg stworzył: ludzi i każde żywe stworzenie (przemawia do kwiatów, ptaków i zwierząt, łagodnością i dobrocią pokonuje wcielenie zła - wilka z Gubbio). Szczęście i radość czerpie z ubóstwa, cierpienia, cierpliwości i poświęceniu dla ludzi (okazuje współczucie i pomoc chorym). Często wygłasza pouczające kazania, pełne prostoty i poezji. “Święty Biedaczyna“ (takim mianem określa swego bohatera narrator) kocha z wzajemnością siostrę Klarę z kościoła pod wezwaniem św. Damiana, lecz miłość ta nie ma nic z pożądania, a wyraża się w duchowym zespoleniu w poznawaniu Boga. Część trzecią stanowią rozważania o stygmatach Franciszka. Otrzymał je na górze Alwerno, gdzie odbywał swój czterdziestodniowy post “świętomichalski“. Tutaj, dzięki żarliwej modlitwie, przeżywał mękę Pańską, miał widzenia (ognista kula, Serafin - Chrystus), później leczył chorych i nawiedzonych. Również po swej śmierci (w sobotę 4 października 1226 roku) ukazał się swym braciom i poprzez nich czynił cuda. Część ostatnia ukazuje życie i naukę uczniów św. Franciszka: braci Jałowca, Idziego i Leona oraz głosi kult cudownych zdolności samego świętego.

0 comments Author: admin Filled under: Pojęcia