Archive for the Pisarze category.

June
05

Bułhakow Michał

Urodzony 3 V 1891 w Kijowie Zmarł 10 III 1940 w Moskwie, dramaturg i prozaik rosyjski. Syn profesora Kijowskiej Akademii Duchownej i nauczycielki, z wykształcenia lekarz, początkowo na prowincji, wcielony jako lekarz wojskowy do armii Denikina, od 1921 w Moskwie. Debiutował niezbyt udanymi dramatami na prowincjonalnej scenie we Władykaukazie, m.in. Samoobroną (1920). Autor m.in. powieści: Biała gwardia (1925), Fatalne jaja (1925), Powieść teatralna (wyd. pośmiertne 1965), życie pana Moliera (wyd. pośmiertne 1962), Mistrz i Małgorzata (wyd. pośmiertne okrojone “Moskwa“ nr 11/1966 i nr 1/1967, pełny tekst 1973); zbiorów opowiadań, m.in. Diaboliady (1924); dramatów: Dni Turbinów (1926), Mieszkanie Zojki (1926), Bieg (1928, wersja zmieniona pod naciskiem cenzury, 1937 - w Polsce przetłumaczona jako Ucieczka), Szkarłatna wyspa (1923), Molier (inny tytuł: Zmowa świętoszków, 1928, premiera 1936), Ostatnie dni. Puszkin (1940), a także adaptacji scenicznych. Twórczość Bułhakowa w pierwszym okresie (do połowy lat 20.) ogniskowała się wokół dramatu ludzi oszukanych przez historię (pisarz wspominał, że sam przeżył dziesięciokrotne przechodzenie władzy z rąk do rąk w Kijowie podczas wojny domowej). Kreśląc losy białych oficerów, arystokracji, inteligencji i artystów - uwikłane w trybach rewolucji niszczącej stary świat - Bułhakow, zachowujący niekiedy dystans satyryka, dążył jednak do ocalenia godności swych bohaterów. Z drugiej strony żywiołem B. stała się nawiązująca do gogolowskiej tradycji satyra, umiejętność odsłaniania absurdu codzienności. Tak jak Gogol chętnie sięgał B. po rozwiązania niesamowite lub metafizyczne, usytuowane na granicy snu i normalności (m.in. Fatalne jaja, opowiadanie Psie serce, a przede wszystkim Mistrz i Małgorzata). Inny motyw charakterystyczny dla twórczości B. to sytuacja artysty w świecie polityki, zwłaszcza wobec władzy dysponującej autorytarnymi narzędziami przymusu.W dramatach poświęconych Molierowi i Puszkinowi B. podjął analizę stosunków władza - artysta, ukazując poniżenie sztuki wykorzystywanej instrumentalnie przez politykę, ale zapowiadając zarazem pośmiertny triumf artysty.

0 comments Author: admin Filled under: Pisarze
June
05

Byron George Gordon

Urodzony 22 I 1788 w Londynie. Zmarł 19 IV 1824 w Misolungi. Poeta i dramaturg angielski, jeden ze współtwórców europejskiego ruchu romantycznego; autor m.in. poematu dygresyjnego Wędrówki Childe Harolda (1812), powieści poetyckich Giaur (1813), Korsarz (1814), dramatów: Manfred (1817), Kain (1821), poematu Don Juan (1823). Po skandalu obyczajowym (romansie z przyrodnią siostrą) opuścił Anglię na zawsze (1816). W 1823 przyłączył się do walki o wyzwolenie Grecji. Nie tylko twórczość, ale w równej mierze niekonwencjonalna postawa duchowa Byrona stały się fenomenem w skali europejskiej, fascynując młodych poetów poszukujących nowego wzorca ideowego. Potomek wielkiego rodu, lord Byron, nie stroniący od głośnych romansów, stawiający czoło konwencjom wielkiego świata, negujący racjonalny ład XVIII w. szerokością swego gestu, budził powszechne zainteresowanie i podziw. Po opublikowaniu Wędrówek Childe Harolda, poetyckiego pokłosia romantycznej podróży po Europie, stało się jasne, że pojawił się nowy typ bohatera, sceptyka, nie pogodzonego z rzeczywistością, indywidualisty, który poszukuje swojej prawdy o świecie. Dopiero jednak powieści poetyckie Byron skrystalizowały nowy typ bohatera, który w historii literatury miał zostać określony mianem bohatera bajronicznego. Stał nim się człowiek skłócony ze światem, o nadwątlonej wierze, kryjący jakąś straszliwą tajemnicę w swej mrocznej przeszłości, namiętny, nieufny wobec ludzi. Cierpiący, ale i na swój sposób dziki, bezwględny, także wobec samego siebie. Bohaterów, ukazywany przez poetę na tle egzotycznej przyrody, w gwałtownym działaniu z wolna odsłaniał swoją tajemnicę, ale nie dane mu było dokonać ekspiacji ani dojść do ugody ze światem. GATUNKI BAJRONOWSKIE 1. Powieść poetycka (Giaur, Korsarz). łączy (podobnie jak inne gatunki popularne w poezji romantycznej) cechy epiki i liryki. Fabuła jest tu fragmentaryczna, powikłana, niejasna. Występują liczne, gwałtowne zwroty akcji, niedomówienia, zagadki. Autorzy powieści poetyckich korzystali chętnie z orientalnej scenerii, akcję utworów osadzając w bliższej lub dalszej przeszłości (ulubiona epoka romantyków to średniowiecze). Pierwsze utwory należące do tego gatunku napisał Walter Scott, wpływ Byrona okazał się jednak decydujący. Powieść poetycka stała się modna! 2) Poemat dygresyjny (Wędrówki Childe Harolda, Don Juan). Nawiązuje do Ariosta, w swej romantycznej odmianie bywa zwykle opisem podróży (albo wyprawy wojennej) bohatera. Fabuła (bardzo “nieporządnie“ opowiedziana i traktowana z dystansem) nie jest w nim najważniejsza. Na plan pierwszy wysuwa się bowiem osobowość narratora (przeważnie to sam autor udziela sobie głosu), który obdarza nas pełnymi ironii dygresjami. BOHATER BAJRONICZNY Indywidualista zbuntowany przeciw całemu światu, szlachetny, ale zdesperowany mściciel, rzucający wyzwanie złu. Jednostka tragiczna, nosząca “kainowe piętno“. Jego wygląd zdaje się świadczyć o wielkim opanowaniu, choć okresy melancholii przeplatają wybuchy gwałtownego gniewu. Ma blade oblicze i wzrok “przenikający do głębi duszy“. Ukrywa swe prawdziwe imię i swoją przeszłość, o której wiemy tylko tyle, że była niezwykła i dramatyczna. Staranne wykształcenie pozwalają się domyślać, że pochodzi ze znakomitego rodu. Bywa korsarzem żołnierzem lub człowiekiem wyjętym spod prawa. BAJRONIZM Byron byt ulubieńcem romantycznej Europy. Czytywano go z zapałem we Francji, w Niemczech, w Polsce i w Rosji. Najchłodniej przyjmowany w ojczyźnie, gdzie po dziś dzień ceniony jest niżej od Wordswortha czy Coleridge\’a. Byronowi zawdzięczają niemało polscy romantycy: Mickiewicz (Konrad Wallenrod), Słowacki (twórczość młodzieńcza - Beniowski), Malczewski (Maria), Berwiński. Jeszcze w latach siedemdziesiątych XIX wieku młodzi polscy pozytywiści piętnują skutki zgubnej “mody bajronicznej“. Pod pojęciem “bajronizmu“ rozumie się wtedy głównie pesymizm, indywidualizm, poetyckie marzycielstwo.

0 comments Author: admin Filled under: Pisarze
June
05

Camus Albert

Urodzony 7 XI 1913 w Mondovi, Algieria. Zmarł 4 I 1960 w wyniku wypadku samochodowego. Powieściopisarz i eseista francuski. Od 1942 we Francji; działając w ruchu oporu, założył w Lyonie i Paryżu grupę i pismo Combat. Studiował filozofię; będąc w ciężkiej sytuacji materialnej, uprawiał najróżniejsze zawody. Po wojnie był dziennikarzem, dużo podróżował po Europie. Wydał powieści: Obcy (1942), Dżuma (1947), Upadek (1956); eseje: Mit Syzyfa (1942), Listy do przyjaciela Niemca (1944), Człowiek zbuntowany (1951); dramaty: Kaligula (1945), Sprawiedliwi (1949), Nieporozumienie (1944), Stan oblężenia (1948). Twórczość Camus, ilościowo skromna, wywarła duży wpływ na filozofię i literaturę XX w. C. twierdził, że egzystencja jest absurdem pozbawionym przyczyny i celu. Człowiek “absurdalny“ ma tworzyć siebie w całkowitej niezależności, ale nie może się spodziewać, że stworzy coś trwałego, skoro każdy człowiek musi wszystko zaczynać od nowa. Camus nie uważał się za filozofa egzystencjalistycznego, nie zajmował się metafizycznymi źródłami egzystencji i wolności. Rozpatrywał je na płaszczyźnie moralnej i zakładał - nie zastanawiając się nad jej pochodzeniem - istnienie potrzeby ładu i sprawiedliwości, określającej v obec absurdalnego wszechświata naturę ludzką. Autor Człowieka zbuntowanego, pisarz należący do ruchu oporu, znalazł w walce podstawę działania, mającego wartość nie tylko dla jednegi człowieka, który chce zachować swe życie, ale dla wszystkich. Świat absurdalny sankcjonował przez swój bezsens (C. przeciwstawiał się wszystkim postaciom totalitaryzmu) przemoc hitlerowską, obowiązkiem człowieka jest zatem walka z wieczną sprawiedliwością, tworzenie szczęścia aby protestować przeciw światu nieszczęścia. Taki cel stawiają sobie bohaterowie Dżumy.

0 comments Author: admin Filled under: Pisarze
June
05

Cervantes S. Miguel

Urodzony 29 IX 1547 w Alcala. Zmarł 23 IV 1616 w Madrycie. Wybitny powieściopisarz i dramaturg hiszpański. Do 22 roku życia wraz z rodziną (ojciec cyrulik) przebywał w Valladolid, Madrycie i Sewilli. O jego studiach nie ma pewnych danych, prócz tego, że był uczniem humanisty Juana Hoyosa, zwolennika Erazma z Rotterdamu. Ciężkie warunki (był jednym z siedmiorga dzieci) zmusiły go do wyjazdu do Włoch w służbie kardynała Acquavivy. Brał udział w słynnej bitwie morskiej z Turkami pod Lepanto (1571), gdzie został ciężko ranny. W drodze powrotnej do kraju, 1575, dostał się do niewoli algierskiej, gdzie przebywał 5 lat, próbując ucieczek. W kraju został królewskim poborcą zboża i oliwy, wędrował po drogach Hiszpanii, narażając się na kłopoty i konflikty, które dwukrotnie zaprowadziły go do więzienia. Tam powstawały pierwsze rozdziały Don Kichota (1605). Pisać zaczął wcześnie, a pierwszym opublikowanym dziełem był konwencjonalny romans pasterski Galatea (1584). W tym czasie napisał ok. 20 utworów dramatycznych, wystawianych z powodzeniem przez wędrowne trupy aktorskie, z których zachowały się tylko dwa, w tym sławna tragedia patriotyczna Numancja. W 1615 wydał 8 komedii, pisanych pod wpływem Lopego de Vega, i tyleż intermezzów - realistycznych skeczów obyczajowych, które obok jego głównego dzieła przetrwały wraz z Nowelami przykładnymi (1613, wyd. pol. 1925).

0 comments Author: admin Filled under: Pisarze
June
05

Cicero

Uważany za najwybitniejszego mówcę starożytności. Był Rzymianinem, mężem stanu i filozofem. żył w latach 106-43 p.n.e. Zachowało się 58 mów sądowych i politycznych Cycerona (np. przeciw Katylinie, przeciw Antoniuszowi). W filozofii Cyceron był twórcą jej łacińskiej terminologii. Skłaniał się ku sceptycyzmowi i stoicyzmowi. Napisał dzieła filozoficzne “O powinnościach“ i “O naturze bogów“. Przez długie wieki Cyceron był uważany za wzór mówcy, który potrafił przedstawić argumenty w sposób logiczny, a zarazem obrazowy i piękny. Według świadectw współczesnych Cyceron miał tak przemożny wpływ na słuchaczy, że mógł swobodnie rządzić ich uczuciami (lud rzymski płakał, gdy Cycero mówił o niewinnie uwięzionym, był pełen nienawiści, kiedy mówca wygłaszał orację przeciw zbrodniarzowi). Pisano o nim: Marcus Tullius Cicero, clarus orator Romanus (łac.) - “Marek Tullius Cycero, sławny mówca rzymski“.

0 comments Author: admin Filled under: Pisarze